Click here to load whole tree
NITAAI-Veda.nyf > All Scriptures By Acharyas > Upanishads > chandogyopanisad

chandogyopanisad

 

om  apyayantu mamangani vakpranascksuh

srotramatho balamindriyani ca sarvani |

sarvam brahmaupanisadam maham brahma nirakuryam ma ma brahma

nirakarodanikaranamastvanikaranam me'stu |

tadatmani nirate ya upanisatsu dharmaste

mayi santu te mayi santu ||

 

|| om santih santih santih ||

 

|| prathamo'dhyayah ||

 

|| prathamah khandah ||

 

omityetadaksaramudgitamupasita | 

omiti hyudgayati tasyopavyakhyanam  || 1.1.1||

 

esam bhutanam prthivi rasah prthivya apo rasah |

apamosadhayo rasa osadhinam puruso rasah

purusasya vagraso vaca rgrasa rcah sama rasah

samna udgitho rasah  || 1.1.2||

 

sa esa rasanaparamah parardhyo'stamo

yadudgithah  || 1.1.3||

 

katama katamarkkatamatkatamatsama katamah katama udgitha

iti vimrstam bhavati  || 1.1.4||

 

vagevarkpranah samomityetadaksaramudgithah |

tadva etanmithunam yadvakca pranascarkca sama ca  || 1.1.5||

 

tadetanmithunamomityetasminnaksare sa

yada vai mithunau samagacchata apayato vai

tavanyonyasya kamam || 1.1.6||

 

apayita ha vai kamanam bhavati ya etadevam

vidvanaksaramudgithamupaste  || 1.1.7||

 

tadva etadanujnaksaram yaddhi kincanujanatyomityeva

tadahaiso eva samrddhiryadanujna samardhayita ha vai

kamanam bhavati ya etadevam vidvanaksaramudgithamupaste  || 1.1.8||

 

teneyam trayividya vartate omityasravayatyomiti

samahimna

rasena || 1.1.9||

 

tenobhau kuruto yascaitadevam veda yasca na veda |

nana tu vidya cavidya ca yadeva vidyaya karoti

sraddhayopanisada tadeva viryavattaram bhavatiti

khalvetasyaivaksarasyopavyakhyanam bhavati  || 1.1.10||

 

|| iti prathamah khandah ||

 

|| dvitiyah khandah ||

 

devasura ha vai yatra samyetire  ubhaye prajapatyastaddha

deva udgithamajahruranenainanabhibhavisyama iti  || 1.2.1||

 

te ha nasikyam pranamudgithamupasancakrire

tahasurah papmana vividhustasmattenobhayam jighrati

surabhi ca durgandhi ca papmana hyesa viddhah  || 1.2.2||

 

atha ha vacamudgithamupasancakrire tahasurah papmana

vividhustasmattayobhayam vadati satyam canrtam ca

papmana hyesa viddha  || 1.2.3||

 

atha ha caksurudgithamupasancakrire taddhasurah

papmana vividhustasmattenobhayam pasyati darsaniyam

cadarsaniyam ca papmana hyetadviddham || 1.2.4||

 

atha ha srotramudgithamupasancakrire taddhasurah

papmana vividhustasmattenobhayasrnoti sravaniyam

casravaniyam ca papmana hyetadviddham  || 1.2.5||

 

atha ha mana udgithamupasancakrire taddhasurah

papmana vividhustasmattenobhayasankalpaniyanca

casankalpaniyam ca papmana hyetadviddham  || 1.2.6||

 

atha ha ya evayam mukhyah pranastamudgithamupasancakrire

tartva vidadhvamsuryathasmanamakhanamrtva

vidhva || 1.2.7||

 

yathasmanamakhanamrtva vidhvaevahaiva

sa vidhvaya evamvidi papam kamayate

yascainamabhidasati sa eso'smakhanah  || 1.2.8||

 

naivaitena surabhi na durgandhi vijanatyapahatapapma hyesa

tena yadasnati yatpibati tenetaranprananavati etamu

evantato'vittvotkramati vyadadatyevantata iti || 1.2.9||

 

tahangira udgithamupasancakra etamu evangirasam

manyante'nganam yadrasah || 1.2.10||

 

tena taha brhaspatirudgithamupasancakra etamu eva brhaspatim

manyante vagghi brhati tasya esa patih  || 1.2.11 ||

 

tena tahayasya udgithamupasancakra etamu evayasyam

manyanta asyadyadayate  || 1.2.12||

 

tena tabako dalbhyo vidancakara |

sa ha naimisiyanamudgata babhuva sa ha smaibhyah

kamanagayati  || 1.2.13||

 

agata ha vai kamanam bhavati ya etadevam

vidvanaksaramudgithamupasta ityadhyatmam  || 1.2.14||

 

|| iti dvitiyah khandah ||

 

|| trtiyah khandah ||

 

athadhidaivatam ya evasau tapati

tamudgithamupasitodyanva esa prajabhya udgayati |

udyabhayamapahantyapahanta ha vai bhayasya

tamaso bhavati ya evam veda  || 1.3.1||

 

samana u evayam casau cosno'yamusno'sau

svara itimamacaksate svara iti pratyasvara ityamum

tasmadva etamimamamum codgithamupasita  || 1.3.2||

 

atha khalu vyanamevodgithamupasita yadvai praniti

sa prano yadapaniti so'panah  |

atha yah pranapanayoh sandhih sa vyano yo vyanah

sa vak |

tasmadapranannanapananvacamabhivyaharati  || 1.3.3||

 

ya vaksarktasmadapranannanapanannrcamabhivyaharati

yarktatsama tasmadapranannanapanansama gayati

yatsama sa udgithastasmadapranannanapanannudgayati  || 1.3.4||

 

ato yanyanyani viryavanti karmani yathagnermanthanamajeh

saranam drdhasya dhanusa ayamanamapranannanapana

karotyetasya hetorvyanamevodgithamupasita || 1.3.5||

 

atha khaludgithaksaranyupasitodgitha iti

prana evotpranena hyuttisthati vaggirvaco ha

gira ityacaksate'nnam thamanne hida|| 1.3.6||

 

dyaurevodantariksam gih prthivi thamaditya

evodvayurgiragnisthasamaveda evodyajurvedo

girrgvedastham dugdhe'smai vagdoham yo vaco

doho'nnavanannado bhavati ya etanyevam

vidvanudgithaksaranyupasta udgitha iti  || 1.3.7||

 

atha khalvasihsamrddhirupasarananityupasita

yena samna stosyansyattatsamopadhavet || 1.3.8|| 

 

yasyamrci tamrcam  yadarseyam tamrsim  yam

devatamabhistosyansyattam devatamupadhavet  || 1.3.9||

 

yena cchandasa stosyansyattacchanda upadhavedyena

stomena stosyamanah syatta || 1.3.10||

 

yam disamabhistosyansyattam disamupadhavet  || 1.3.11||

 

atmanamantata upasrtya stuvita kamam

dhyayannapramatto'bhyaso ha yadasmai sa kamah samrdhyeta

yatkamah stuviteti yatkamah stuviteti  || 1.3.12||

 

|| iti trtiyah khandah ||

 

|| caturthah khandah ||

 

omityetadaksaramudgithamupasitomiti hyudgayati

tasyopavyakhyanam  || 1.4.1||

 

deva vai mrtyorbibhyatastrayim vidyam pravisa

chandobhiracchadayanyadebhiracchadaya

chandastvam  || 1.4.2||

 

tanu tatra mrtyuryatha matsyamudake paripasyedevam

paryapasyadrci samni yajusi |

te nu viditvordhva rcah samno yajusah svarameva

pravisan || 1.4.3||

 

yada va rcamapnotyomityevatisvaratyeva

yajuresa u svaro yadetadaksarametadamrtamabhayam tatpravisya

deva amrta abhaya abhavan  || 1.4.4||

 

sa ya etadevam vidvanaksaram pranautyetadevaksara

svaramamrtamabhayam pravisati tatpravisya yadamrta

devastadamrto bhavati  || 1.4.5||

 

|| iti caturthah khandah ||

 

|| pancamah khandah ||

 

atha khalu ya udgithah sa pranavo yah pranavah sa udgitha

ityasau va aditya udgitha esa pranava omiti

hyesa svaranneti  || 1.5.1||

 

etamu evahamabhyagasisam tasmanmama tvameko'siti

ha kausitakih putramuvaca rasmiparyavartayadbahavo

vai te bhavisyantityadhidaivatam  || 1.5.2||

 

athadhyatmam ya evayam mukhyah

pranastamudgithamupasitomiti hyesa svaranneti  || 1.5.3||

 

etamu evahamabhyagasisam tasmanmama tvameko'siti ha

kausitakih putramuvaca prana

bhumanamabhigayatadbahavo vai me bhavisyantiti  || 1.5.4||

 

atha khalu ya udgithah sa pranavo yah pranavah

sa udgitha iti hotrsadanaddhaivapi

durudgithamanusamaharatityanusamaharatiti  ||| 1.5.5||

 

|| iti pancamah khandah ||

 

|| sasthah khandah ||

 

iyamevargagnih sama tadetadetasyamrcyadhyudhasama

tasmadrcyadhyudhagiyata iyameva

sagniramastatsama  || 1.6.1||

 

antariksamevargvayuh sama tadetadetasyamrcyadhyudhasama

tasmadrcyadhyudhasama giyate'ntariksameva sa

vayuramastatsama  || 1.6.2||

 

dyaurevargadityah sama tadetadetasyamrcyadhyudhasama

tasmadrcyadhyudhasama giyate dyaureva

sadityo'mastatsama  || 1.6.3||

 

naksatranyevarkcandramah sama tadetadetasyamrcyadhyudhasama

tasmadrcyadhyudhasama giyate naksatranyeva sa candrama

amastatsama  || 1.6.4||

 

atha yadetadadityasya suklam bhah saivargatha yannilam parah

krishnam tatsama tadetadetasyamrcyadhyudhasama

tasmadrcyadhyudhasama giyate  || 1.6.5||

 

atha yadevaitadadityasya suklam bhah saiva

satha yannilam parah krishnam tadamastatsamatha

ya eso'ntaraditye hiranmayah puruso drsyate

hiranyasmasrurhiranyakesa apranasvatsarva eva

suvarnah  || 1.6.6||

 

tasya yatha kapyasam pundarikamevamaksini

tasyoditi nama sa esa sarvebhyah papmabhya udita

udeti ha vai sarvebhyah papmabhyo ya evam veda  || 1.6.7||

 

tasyarkca sama ca gesnau

tasmadudgithastasmattvevodgataitasya hi gata

sa esa ye camusmatparanco lokastesam ceste

devakamanam cetyadhidaivatam || 1.6.8||

 

|| iti sasthah khandah ||

 

|| saptamah khandah ||

 

athadhyatmam vagevarkpranah sama tadetadetasyamrcyadhyudha

sama tasmadrcyadhyudhagiyate|

vageva sa prano'mastatsama || 1.7.1||

 

caksurevargatma sama tadetadetasyamrcyadhyudha

tasmadrcyadhyudhagiyate |

caksureva satmamastatsama  || 1.7.2||

 

srotramevarnmanah sama tadetadetasyamrcyadhyudha

tasmadrcyadhyudhagiyate  |

srotrameva sa mano'mastatsama   || 1.7.3||

 

atha yadetadaksnah suklam bhah saivargatha yannilam parah

krishnam tatsama tadetadetasyamrcyadhyudha

tasmadrcyadhyudhagiyate |

atha yadevaitadaksnah suklam bhah saiva satha yannilam parah

krishnam tadamastatsama   || 1.7.4||

 

atha ya eso'ntaraksini puruso drsyate saivarktatsama

taduktham tadyajustadbrahma tasyaitasya tadeva rupam yadamusya rupam 

yavamusya gesnau tau  gesnau yannama tannama  || 1.7.5||

 

sa esa ye caitasmadarvanco lokastesam ceste manusyakamanam

ceti tadya ime vinayam gayantyetam te gayanti

tasmatte dhanasanayah || 1.7.6||

 

atha ya etadevam vidvansama gayatyubhau sa gayati

so'munaiva sa esa camusmatparanco

lokastadevakama || 1.7.7||

 

athanenaiva ye caitasmadarvanco lokasta

manusyakamatasmadu haivamvidudgata bruyat || 1.7.8||

 

kam te kamamagayanityesa hyeva kamaganasyeste ya

evam vidvansama gayati sama gayati  || 1.7.9||

 

|| iti saptamah khandah ||

 

|| astamah khandah ||

 

trayo hodgithe kusala babhuvuh silakah salavatyascaikitayano

dalbhyah pravahano jaivaliriti te hocurudgithe

vai kusalah smo hantodgithe katham vadama iti || 1.8.1|| 

 

tatheti ha samupavivisuh sa ha pravahano jaivaliruvaca 

bhagavantavagre vadatam brahmanayorvadatorvacasrosyamiti

|| 1.8.2||

 

sa ha silakah salavatyascaikitayanam dalbhyamuvaca

hanta tva prcchaniti  prccheti hovaca  || 1.8.3||

 

ka samno gatiriti svara iti hovaca svarasya ka

gatiriti   prana iti hovaca pranasya ka

gatirityannamiti hovacannasya ka gatirityapa

iti hovaca  || 1.8.4||

 

apam ka gatirityasau loka iti hovacamusya lokasya

ka gatiriti na svargam lokamiti nayediti hovaca svargam

vayam lokasamabhisamsthapayamah svargasa

sameti  || 1.8.5||

 

taha silakah salavatyascaikitayanam

dalbhyamuvacapratisthitam vai kila te dalbhya sama  

yastvetarhi bruyanmurdha te vipatisyatiti murdha te

vipatediti || 1.8.6||

 

hantahametadbhagavato vedaniti viddhiti hovacamusya

lokasya ka gatirityayam loka iti hovacasya lokasya

ka gatiriti na pratistham lokamiti nayediti hovaca  

pratistham vayam lokasamabhisa

pratisthasahi sameti || 1.8.7||

 

taha pravahano jaivaliruvacantavadvai kila te

salavatya sama   yastvetarhi bruyanmurdha te vipatisyatiti

murdha te vipatediti  hantahametadbhagavato vedaniti

viddhiti hovaca  || 1.8.8||

 

|| iti astamah khandah ||

 

|| navamah khandah ||

 

asya lokasya ka gatirityakasa iti hovaca  

sarvani ha va imani bhutanyakasadeva samutpadyanta  

akasam pratyastam yantyakaso hyevaibhyo jyayanakasah

parayanam || 1.9.1||

 

sa esa parovariyanudgithah sa eso'nantah parovariyo

hasya bhavati parovariyaso ha lokanjayati

ya etadevam vidvanparovariya|| 1.9.2||

 

tahaitamatidhanva saunaka udarasandilyayoktvovaca  

yavatta enam prajayamudgitham vedisyante parovariyo

haibhyastavadasmijivanam bhavisyati || 1.9.3||

 

tathamusmiloka iti sa ya etamevam vidvanupaste

parovariya eva hasyasmijivanam bhavati

tathamusmiloka iti loke loka iti || 1.9.4||

 

|| iti navamah khandah ||

 

|| dasamah khandah ||

 

matacihatesu kurusvatikya saha jayayosastirha

cakrayana ibhyagrame pradranaka uvasa || 1.10.1|| 

 

sa hebhyam kulmasankhadantam bibhikse tahovaca |  

neto'nye vidyante yacca ye ma ima upanihita iti

|| 1.10.2||

 

etesam me dehiti hovaca tanasmai pradadau

hantanupanamityucchistam vai me pitahovaca

|| 1.10.3||

 

na svidete'pyucchista iti na va

ajivisyamimanakhadanniti hovaca kamo ma

udapanamiti || 1.10.4||

 

sa ha khaditvatisesanjayaya ajahara sagra eva

subhiksa babhuva tanpratigrhya nidadhau || 1.10.5||

 

sa ha pratah sanjihana uvaca yadbatannasya labhemahi

labhemahi dhanamatrayaksyate sa ma

sarvairartvijyairvrniteti || 1.10.6||

 

tam jayovaca hanta pata ima eva kulmasa iti  

tankhaditvamum yajnam vitatameyaya || 1.10.7||

 

tatrodgatrnastave stosyamananupopavivesa  

sa ha prastotaramuvaca || 1.10.8||

 

prastotarya devata prastavamanvayatta tam cedavidvanprastosyasi

murdha te vipatisyatiti  || 1.10.9||

 

evamevodgataramuvacodgatarya devatodgithamanvayatta

tam cedavidvanudgasyasi murdha te vipatisyatiti || 1.10.10||

 

evameva pratihartaramuvaca pratihartarya devata

pratiharamanvayatta tam cedavidvanpratiharisyasi murdha te

vipatisyatiti te ha samaratastusnimasancakrire

|| 1.10.11|| 

 

|| iti dasamah khandah ||

 

|| ekadasah khandah ||

 

atha hainam yajamana uvaca  bhagavantam va aham

vividisanityusastirasmi cakrayana iti hovaca  || 1.11.1||

 

sa hovaca bhagavantam va ahamebhih sarvairartvijyaih

paryaisisam bhagavato va ahamavittyanyanavrsi || 1.11.2||

 

bhagavame sarvairartvijyairiti tathetyatha

tarhyeta eva samatisrstah  stuvatam yavattvebhyo dhanam

dadyastavanmama dadya iti tatheti ha yajamana uvaca

|| 1.11.3||

 

atha hainam prastotopasasada prastotarya devata

prastavamanvayatta tam cedavidvanprastosyasi murdha te

vipatisyatiti ma bhagavanavocatkatama sa devateti

|| 1.11.4||

 

prana iti hovaca sarvani ha va imani bhutani

pranamevabhisamvisanti pranamabhyujjihate saisa devata

prastavamanvayatta tam cedavidvanprastosyo

murdha te vyapatisyattathoktasya mayeti || 1.11.5||

 

atha hainamudgatopasasadodgatarya devatodgithamanvayatta

tam cedavidvanudgasyasi murdha te vipatisyatiti

ma bhagavanavocatkatama sa devateti || 1.11.6||

 

aditya iti hovaca sarvani ha va imani

bhutanyadityamuccaih santam gayanti saisa

devatodgithamanvayatta tam cedavidvanudagasyo

murdha te vyapatisyattathoktasya mayeti || 1.11.7||

 

atha hainam pratihartopasasada pratihartarya devata

pratiharamanvayatta tam cedavidvanpratiharisyasi

murdha te vipatisyatiti ma bhagavanavocatkatama

sa devateti || 1.11.8||

 

annamiti hovaca sarvani ha va imani bhutanyannameva

pratiharamanani jivanti saisa devata pratiharamanvayatta  

tam cedavidvanpratyaharisyo murdha te vyapatisyattathoktasya

mayeti tathoktasya mayeti || 1.11.9||

 

|| iti ekadasah khandah ||

 

|| dvadasah khandah ||

 

athatah sauva udgithastaddha bako dalbhyo glavo va

maitreyah svadhyayamudvavraja || 1.12.1||

 

tasmai sva svetah pradurbabhuva tamanye svana

upasametyocurannam no bhagavanagayatvasanayamava

iti  || 1.12.2||

 

tanhovacehaiva ma pratarupasamiyateti taddha bako dalbhyo

glavo va maitreyah pratipalayancakara  || 1.12.3||

 

te ha yathaivedam bahispavamanena stosyamanah sa

sarpantityevamasasrpuste ha samupavisya

him cakruh  || 1.12.4||

 

o3mada3mom3piba3mom3 devo varunah

prajapatih savita2nnamiha2haradannapate3'nnamiha

2hara2haro3miti || 1.12.5||

 

|| iti dvadasah khandah ||

 

|| trayodasah khandah ||

 

ayam vava loko haukarah vayurhaikarascandrama

athakarah | atmehakaro'gnirikarah || 1.13.1||

 

aditya ukaro nihava ekaro visve deva

auhoyikarah  prajapatirhinkarah pranah svaro'nnam ya 

vagvirat || 1.13.2||

 

aniruktastrayodasah stobhah sancaro hunkarah  || 1.13.3||

 

dugdhe'smai vagdoham yo vaco doho'nnavanannado bhavati  

ya etamevavedopanisadam vedeti || 1.13.4||

 

|| iti trayodasah khandah ||

 

|| iti prathamo'dhyayah ||

 

|| dvitiyo'dhyayah ||

 

|| prathamah khandah ||

 

samastasya khalu samna upasanasadhu yatkhalu sadhu

tatsametyacaksate   yadasadhu tadasameti || 2.1.1||

 

tadutapyahuh samnainamupagaditi sadhunainamupagadityeva

tadahurasamnainamupagadityasadhunainamupagadityeva

tadahuh || 2.1.2||

 

athotapyahuh sama no bateti yatsadhu bhavati sadhu batetyeva

tadahurasama no bateti yadasadhu bhavatyasadhu batetyeva

tadahuh || 2.1.3||

 

sa ya etadevam vidvanasadhu sametyupaste'bhyaso ha yadena

sadhavo dharma a ca gaccheyurupa ca nameyuh || 2.1.4||

 

|| iti prathamah khandah ||

 

|| dvitiyah khandah ||

 

lokesu pancavidhasamopasita prthivi hinkarah  |

agnih prastavo'ntariksamudgitha adityah pratiharo

dyaurnidhanamityurdhvesu  || 2.2.1||

 

athavrttesu dyaurhinkara adityah

prastavo'ntariksamudgitho'gnih pratiharah prthivi

nidhanam  || 2.2.2||

 

kalpante hasmai loka urdhvascavrttasca ya etadevam

vidvapancavidham samopaste || 2.2.3||

 

|| iti dvitiyah khandah ||

 

|| trtiyah khandah ||

 

vrstau pancavidhasamopasita purovato hinkaro 

megho jayate sa prastavo varsati sa udgitho vidyotate

stanayati sa pratihara udgrhnati tannidhanam || 2.3.1||

 

varsati hasmai varsayati ha ya etadevam vidvanvrstau

pancavidha|| 2.3.2||

 

|| iti trtiyah khandah ||

 

|| caturthah khandah ||

 

sarvasvapsu pancavidhamegho yatsamplavate

sa hinkaro yadvarsati sa prastavo yah pracyah syandante

sa udgitho yah  praticyah sa pratiharah

samudro nidhanam || 2.4.1||

 

na hapsu praityapsumanbhavati ya etadevam vidvansarvasvapsu

pancavidha || 2.4.2||

 

|| iti caturthah khandah ||

 

|| pancamah khandah ||

 

rtusu pancavidhasamopasita vasanto hinkarah

grismah  prastavo varsa udgithah saratpratiharo

hemanto nidhanam || 2.5.1||

 

kalpante hasma rtava rtumanbhavati ya etadevam

vidvanrtusu pancavidhasamopaste || 2.5.2||

 

|| iti pancamah khandah ||

 

|| sasthah khandah ||

 

pasusu pancavidhasamopasitaja hinkaro'vayah

prastavo gava udgitho'svah pratiharah

puruso nidhanam  || 2.6.1||

 

bhavanti hasya pasavah pasumanbhavati ya etadevam

vidvanpasusu pancavidhasamopaste  || 2.6.2||

 

|| iti sasthah khandah ||

 

|| saptamah khandah ||

 

pranesu pancavidham parovariyah samopasita prano

hinkaro vakprastavascaksurudgithah srotram pratiharo

mano nidhanam parovariyava etani || 2.7.1||

 

parovariyo hasya bhavati parovariyaso ha lokanjayati

ya etadevam vidvanpranesu pancavidham parovariyah

samopasta iti tu pancavidhasya || 2.7.2||

 

|| iti saptamah khandah ||

 

|| astamah khandah ||

 

atha saptavidhasya vaci saptavidhsamopasita

yatkinca vaco humiti sa hinkaro yatpreti sa prastavo

yadeti sa adih   || 2.8.1||

 

yaduditi sa udgitho yatpratiti sa pratiharo

yadupeti sa upadravo yanniti tannidhanam || 2.8.2||

 

dugdhe'smai vagdoham yo vaco doho'nnavanannado bhavati 

ya etadevam vidvanvaci saptavidhasamopaste  || 2.8.3||

 

|| iti astamah khandah ||

 

|| navamah khandah ||

 

atha khalvamumadityasamopasita sarvada

samastena sama mam prati mam pratiti sarvena

samastena sama  || 2.9.1||

 

tasminnimani sarvani bhutanyanvayattaniti

vidyattasya yatpurodayatsa hinkarastadasya

pasavo'nvayattastasmatte him kurvanti

hinkarabhajino hyetasya samnah  || 2.9.2||

 

atha yatprathamodite sa prastavastadasya manusya

anvayattastasmatte prastutikamah prasa

prastavabhajino  hyetasya samnah  || 2.9.3||

 

atha yatsangavavelayasa adistadasya vaya

tasmattanyantarikse'narambananyadayatmanam

paripatantyadibhajini hyetasya samnah  || 2.9.4||

 

atha yatsampratimadhyandine  sa udgithastadasya

deva anvayattastasmatte sattamah 

prajapatyanamudgithabhajino hyetasya samnah  || 2.9.5||

 

atha yadurdhvam madhyandinatpragaparahnatsa

pratiharastadasya garbha anvayattastasmatte

pratihrtanavapadyante pratiharabhajino

hyetasya samnah   || 2.9.6||

 

atha yadurdhvamaparahnatpragastamayatsa

upadravastadasyaranya anvayattastasmatte purusam

drstva kaksa

hyetasya samnah  || 2.9.7||

 

atha yatprathamastamite tannidhanam tadasya

pitaro'nvayattastasmattannidadhati nidhanabhajino

hyetasya samna evam khalvamumadityasaptavidha

samopaste  || 2.9.8||

 

|| iti navamah khandah ||

 

|| dasamah khandah ||

 

atha khalvatmasammitamatimrtyu saptavidha

samopasita hinkara iti tryaksaram prastava

iti tryaksaram tatsamam   || 2.10.1||

 

adiriti dvyaksaram pratihara iti chaturaksaram

tata ihaikam tatsamam  || 2.10.2||

 

udgitha iti tryaksaramupadrava iti chaturaksaram

tribhistribhih samam bhavatyaksaramatisisyate

tryaksaram tatsamam || 2.10.3||

 

nidhanamiti tryaksaram tatsamameva bhavati

tani ha va etani dvavi || 2.10.4||

 

ekaviva

ito'savadityo dvaviparamadityajjayati

tannakam tadvisokam  || 2.10.5||

 

apnoti hadityasya jayam paro hasyadityajayajjayo

bhavati ya etadevam vidvanatmasammitamatimrtyu

saptavidhasamopaste samopaste || 2.10.6||

 

|| iti dasamah khandah ||

 

|| ekadasah khandah ||

 

mano hinkaro vakprastavascaksurudgithah srotram pratiharah 

prano nidhanametadgayatram pranesu protam || 2.11.1||

 

sa evametadgayatram pranesu protam veda prani bhavati

sarvamayureti jyogjivati mahanprajaya pasubhirbhavati

mahankirtya mahamanah syattadvratam || 2.11.2||

 

|| iti ekadasah khandah ||

 

|| dvadasah khandah ||

 

abhimanthati sa hinkaro dhumo jayate sa prastavo

jvalati sa udgitho'ngara bhavanti sa pratihara

upasamyati tannidhanasa

tannidhanametadrathantaramagnau protam || 2.12.1||

 

sa ya evametadrathantaramagnau protam veda brahmavarcasyannado

bhavati sarvamayureti jyogjivati mahanprajaya

pasubhirbhavati mahankirtya   na pratyannagnimacamenna

nisthivettadvratam || 2.12.2||

 

|| iti dvadasah khandah ||

 

|| trayodasah khandah ||

 

upamantrayate sa hinkaro jnapayate sa prastavah

striya saha sete sa udgithah prati strim saha sete

sa pratiharah kalam gacchati tannidhanam param gacchati

tannidhanametadvamadevyam mithune protam   || 2.13.1||

 

sa ya evametadvamadevyam mithune protam veda

mithuni bhavati mithunanmithunatprajayate

sarvamayureti jyogjivati mahanprajaya pasubhirbhavati

mahankirtya na kancana pariharettadvratam || 2.13.2||

 

|| iti trayodasah khandah ||

 

|| caturdasah khandah ||

 

udyanhinkara uditah  prastavo madhyandina udgitho'parahnah

pratiharo'stam yannidhanametadbrhadaditye protam || 2.14.1||

 

sa ya evametadbrhadaditye protam veda tejasvyannado

bhavati sarvamayureti jyogjivati mahanprajaya

pasubhirbhavati mahankirtya tapantam na nindettadvratam 

|| 2.14.2||

 

|| iti caturdasah khandah ||

 

|| pancadasah khandah ||

 

abhrani samplavante sa hinkaro megho jayate

sa prastavo varsati sa udgitho vidyotate stanayati

sa pratihara udgrhnati tannidhanametadvairupam parjanye protam

|| 2.15.1||

 

sa ya evametadvairupam parjanye protam veda

virupasurupapasunavarundhe

sarvamayureti jyogjivati mahanprajaya pasubhirbhavati

mahankirtya varsantam na nindettadvratam || 2.15.2||

 

|| iti pancadasah khandah ||

 

|| sodasah khandah ||

 

vasanto hinkaro grismah  prastavo varsa udgithah

saratpratiharo hemanto nidhanametadvairajamrtusu protam

|| 2.16.1||

 

sa ya evametadvairajamrtusu protam veda virajati

prajaya pasubhirbrahmavarcasena sarvamayureti

jyogjivati mahanprajaya pasubhirbhavati

mahankirtyartunna nindettadvratam || 2.16.2||

 

|| iti sodasah khandah ||

 

|| saptadasah khandah ||

 

prthivi hinkaro'ntariksam prastavo dyaurudgitho

disah  pratiharah  samudro nidhanametah  sakvaryo

lokesu protah  || 2.17.1||

 

sa ya evametah sakvaryo lokesu prota veda loki bhavati

sarvamayureti jyogjivati mahanprajaya pasubhirbhavati 

mahankirtya lokanna nindettadvratam || 2.17.2||

 

|| iti saptadasah khandah ||

 

|| astadasah khandah ||

 

aja hinkaro'vayah prastavo gava udgitho'svah pratiharah 

puruso nidhanameta revatyah pasusu protah || 2.18.1||

 

sa ya evameta revatyah pasusu prota veda

pasumanbhavati sarvamayureti jyogjivati

mahanprajaya pasubhirbhavati mahankirtya

pasunna nindettadvratam  || 2.18.2||

 

|| iti astadasah khandah ||

 

|| ekonavimsah khandah ||

 

loma hinkarastvakprastavo ma

pratiharo majja nidhanametadyajnayajniyamangesu

protam || 2.19.1||

 

sa ya evametadyajnayajniyamangesu protam vedangi bhavati 

nangena vihurchati sarvamayureti jyogjivati

mahanprajaya pasubhirbhavati mahankirtya samvatsaram

majjno nasniyattadvratam majjno

nasniyaditi va  || 2.19.2||

 

|| iti ekonavimsah khandah ||

 

|| vimsah khandah ||

 

agnirhinkaro vayuh prastava aditya udgitho

naksatrani pratiharascandrama nidhanametadrajanam

devatasu protam || 2.20.1||

 

sa ya evametadrajanam devatasu protam vedaitasameva

devatanagacchati

sarvamayureti jyogjivati mahanprajaya pasubhirbhavati

mahankirtya brahmananna nindettadvratam || 2.20.2||

 

|| iti vimsah khandah ||

 

|| ekavimsah khandah ||

 

trayi vidya hinkarastraya ime lokah sa

prastavo'gnirvayuradityah sa udgitho naksatrani

vayamaricayah sa pratiharah sarpa gandharvah

pitarastannidhanametatsama sarvasminprotam || 2.21.1||

 

sa ya evametatsama sarvasminprotam veda sarvaha

bhavati || 2.21.2||

 

tadesa sloko yani pancadha trini trini

tebhyo na jyayah paramanyadasti || 2.21.3||

 

yastadveda sa veda sarvasarva diso balimasmai haranti

sarvamasmityupasita tadvratam tadvratam || 2.21.4||

 

|| iti ekavimsah khandah ||

 

|| dvavimsah khandah ||

 

vinardi samno vrne pasavyamityagnerudgitho'niruktah

prajapaterniruktah somasya mrdu slaksnam vayoh

slaksnam balavadindrasya krauncam brhaspaterapadhvantam

varunasya tansarvanevopaseveta varunam tveva varjayet || 2.22.1||

 

amrtatvam devebhya agayanityagayetsvadham

pitrbhya asam manusyebhyastrnodakam pasubhyah

svargam lokam yajamanayannamatmana agayanityetani

manasa dhyayannapramattah stuvita  || 2.22.2||

 

sarve svara indrasyatmanah sarva usmanah

prajapateratmanah sarve sparsa mrtyoratmanastam

yadi svaresupalabhetendraprapanno'bhuvam

sa tva prati vaksyatityenam bruyat || 2.22.3||

 

atha yadyenamusmasupalabheta prajapati

prapanno'bhuvam sa tva prati peksyatityenam

bruyadatha yadyenasparsesupalabheta mrtyusaranam

prapanno'bhuvam sa tva prati dhaksyatityenam bruyat 

|| 2.22.4||

 

sarve svara ghosavanto balavanto vaktavya indre balam

dadaniti sarva usmano'grasta anirasta vivrta

vaktavyah  prajapateratmanam paridadaniti sarve sparsa

lesenanabhinihita vaktavya mrtyoratmanam

pariharaniti  || 2.22.5||

 

|| iti dvavimsah khandah ||

 

|| trayovimsah khandah ||

 

trayo dharmaskandha yajno'dhyayanam danamiti prathamastapa

eva dvitiyo brahmacaryacaryakulavasi

trtiyo'tyantamatmanamacaryakule'vasadayansarva

ete punyaloka bhavanti brahmasa || 2.23.1||

 

prajapatirlokanabhyatapattebhyo'bhitaptebhyastrayi vidya

samprasravattamabhyatapattasya abhitaptaya etanyaksarani

samprasrvanta bhurbhuvah svariti  || 2.23.2||

 

tanyabhyatapattebhyo'bhitaptebhya omkarah

samprasravattadyatha sankuna sarvani parnani

santrnnanyevamonkarena sarva vaksantrnnonkara eveda

sarvamonkara evedasarvam || 2.23.3||

 

|| iti trayovimsah khandah ||

 

|| caturvimsah khandah ||

 

brahmavadino vadanti yadvasunam pratah savanarudranam

madhyandinasavanamadityanam ca visvesam ca

devanam trtiyasavanam || 2.24.1||

 

kva tarhi yajamanasya loka iti sa yastam na vidyatkatham

kuryadatha vidvankuryat || 2.24.2||

 

pura prataranuvakasyopakaranajjaghanena

garhapatyasyodanmukha upavisya sa vasava

samabhigayati || 2.24.3||

 

lo3kadvaramapava3rnu 33 pasyema tva vaya

ra 33333 hu 3 m a 33 jya 3 yo 3 a 32111

iti || 2.24.4||

 

atha juhoti namo'gnaye prthiviksite lokaksite

lokam me yajamanaya vindaisa vai yajamanasya loka

etasmi  || 2.24.5||

 

atra yajamanah  parastadayusah  svahapajahi

parighamityuktvottisthati tasmai vasavah pratahsavana

samprayacchanti  || 2.24.6||

 

pura madhyandinasya

savanasyopakaranajjaghanenagnidhriyasyodanmukha

upavisya sa raudrasamabhigayati || 2.24.7||

 

lo3kadvaramapava3rnu33 pasyema tva vayam

vaira33333 hu3m a33jya 3yo3a32111iti

|| 2.24.8||

 

atha juhoti namo vayave'ntariksaksite lokaksite

lokam me yajamanaya vindaisa vai yajamanasya loka

etasmi  || 2.24.9||

 

atra yajamanah parastadayusah svahapajahi

parighamityuktvottisthati tasmai rudra

madhyandina || 2.24.10||

 

pura trtiyasavanasyopakaranajjaghanenahavaniyasyodanmukha

upavisya sa adityavaisvadevasamabhigayati 

|| 2.24.11||

 

lo3kadvaramapava3rnu33pasyema tva vayasvara

33333 hu3m a33 jya3 yo3a 32111 iti

|| 2.24.12||

 

adityamatha vaisvadevam lo3kadvaramapava3rnu33 pasyema

tva vayahu3m a33 jya3yo3a 32111

iti || 2.24.13||

 

atha juhoti nama adityebhyasca visvebhyasca devebhyo

diviksidbhyo lokaksidbhyo lokam me yajamanaya

vindata  || 2.24.14||

 

esa vai yajamanasya loka etasmyatra yajamanah

parastadayusah svahapahata parighamityuktvottisthati

|| 2.24.15||

 

tasma adityasca visve ca devastrtiyasavana

samprayacchantyesa ha vai yajnasya matram veda ya evam veda

ya evam veda  || 2.24.16||

 

|| iti caturvimsah khandah ||

 

|| iti dvitiyo'dhyayah ||

 

|| trtiyo'dhyayah ||

 

|| prathamah khandah ||

 

asau va adityo devamadhu tasya dyaureva

tirascinavamaricayah putrah  || 3.1.1||

 

tasya ye pranco rasmayasta evasya pracyo madhunadyah | 

rca eva madhukrta rgveda eva puspam ta amrta

apasta va eta rcah   || 3.1.2||

 

etamrgvedamabhyatapayasasteja

indriyam viryamannadya || 3.1.3||

 

tadvyaksarattadadityamabhito'srayattadva

etadyadetadadityasya rohita|| 3.1.4||

 

|| iti prathamah khandah ||

 

|| dvitiyah khandah ||

 

atha ye'sya daksina rasmayasta evasya daksina

madhunadyo yajumadhukrto yajurveda eva puspam

ta amrta apah   || 3.2.1||

 

tani va etani yaju

yajurvedamabhyatapayasasteja indriyam

viryamannadya || 3.2.2||

 

tadvyaksarattadadityamabhito'srayattadva

etadyadetadadityasya suklarupam || 3.2.3||

 

|| iti dvitiyah khandah ||

 

|| trtiyah khandah ||

 

atha ye'sya pratyanco rasmayasta evasya praticyo

madhunadyah samanyeva madhukrtah samaveda eva puspam  

ta amrta apah || 3.3.1||

 

tani va etani samanyeta

samavedamabhyatapayasasteja indriyam

viryamannadya || 3.3.2||

 

tadvyaksarattadadityamabhito'srayattadva

etadyadetadadityasya krishna|| 3.3.3||

 

|| iti trtiyah khandah ||

 

|| caturthah khandah ||

 

atha ye'syodanco rasmayasta evasyodicyo

madhunadyo'tharvangirasa eva madhukrta

itihasapuranam puspam ta amrta apah || 3.4.1||

 

te va ete'tharvangirasa etaditihasapuranamabhyatapa 

stasyabhitaptasya yasasteja indriyam

viryamannadya || 3.4.2||

 

tadvyaksarattadadityamabhito'srayattadva

etadyadetadadityasya param krishna|| 3.4.3||

 

|| iti caturthah khandah ||

 

|| pancamah khandah ||

 

atha ye'syordhva rasmayasta evasyordhva

madhunadyo guhya evadesa madhukrto brahmaiva

puspam   ta amrta apah  || 3.5.1||

 

te va ete guhya adesa etadbrahmabhyatapa 

stasyabhitaptasya yasasteja indriyam

viryamannadya || 3.5.2||

 

tadvyaksarattadadityamabhito'srayattadva

etadyadetadadityasya madhye ksobhata iva  || 3.5.3||

 

te va ete rasanaveda hi rasastesamete

rasastani va etanyamrtanamamrtani veda

hyamrtastesametanyamrtani || 3.5.4||

 

|| iti pancamah khandah ||

 

|| sasthah khandah ||

 

tadyatprathamamamrtam tadvasava upajivantyagnina mukhena na vai

deva asnanti na pibantyetadevamrtam drstva

trpyanti || 3.6.1||

 

ta etadeva rupamabhisamvisantyetasmadrupadudyanti || 3.6.2||

 

sa ya etadevamamrtam veda vasunamevaiko bhutvagninaiva

mukhenaitadevamrtam drstva trpyati sa ya etadeva

rupamabhisamvisatyetasmadrupadudeti  || 3.6.3||

 

sa yavadadityah purastadudeta pascadastameta

vasunameva tavadadhipatyaparyeta  || 3.6.4||

 

|| iti sasthah khandah ||

 

|| saptamah khandah ||

 

atha yaddvitiyamamrtam tadrudra upajivantindrena

mukhena na vai deva asnanti na pibantyetadevamrtam

drstva trpyanti || 3.7.1||

 

ta etadeva rupamabhisamvisantyetasmadrupadudyanti  || 3.7.2||

 

sa ya etadevamamrtam veda rudranamevaiko bhutvendrenaiva

mukhenaitadevamrtam drstva trpyati sa etadeva

rupamabhisamvisatyetasmadrupadudeti  || 3.7.3||

 

sa yavadadityah purastadudeta pascadastameta

dvistavaddaksinata udetottarato'stameta rudranameva

tavadadhipatyaparyeta || 3.7.4||

 

|| iti saptamah khandah ||

 

|| astamah khandah ||

 

atha yattrtiyamamrtam tadaditya upajivanti varunena

mukhena na vai deva asnanti na pibantyetadevamrtam

drstva trpyanti  || 3.8.1||

 

ta etadeva rupamabhisamvisantyetasmadrupadudyanti  || 3.8.2||

 

sa ya etadevamamrtam vedadityanamevaiko bhutva varunenaiva

mukhenaitadevamrtam drstva trpyati   sa etadeva

rupamabhisamvisatyetasmadrupadudeti  || 3.8.3||

 

sa yavadadityo daksinata udetottarato'stameta

dvistavatpascadudeta purastadastametadityanameva

tavadadhipatyaparyeta  || 3.8.4||

 

|| iti astamah khandah ||

 

|| navamah khandah ||

 

atha yaccaturthamamrtam tanmaruta upajivanti somena

mukhena na vai deva asnanti na pibantyetadevamrtam

drstva trpyanti  || 3.9.1||

 

ta etadeva rupamabhisamvisantyetasmadrupadudyanti  || 3.9.2||

 

sa ya etadevamamrtam veda marutamevaiko bhutva somenaiva

mukhenaitadevamrtam drstva trpyati   sa etadeva

rupamabhisamvisatyetasmadrupadudeti  || 3.9.3||

 

sa yavadadityah pascadudeta purastadastameta

dvistavaduttarata udeta daksinato'stameta marutameva

tavadadhipatyparyeta  || 3.9.4||

 

|| iti navamah khandah ||

 

|| dasamah khandah ||

 

atha yatpancamamamrtam tatsadhya upajivanti brahmana

mukhena  na vai deva asnanti na pibantyetadevamrtam

drstva trpyanti  || 3.10.1||

 

ta etadeva rupamabhisamvisantyetasmadrupadudyanti  || 3.10.2||

 

sa ya etadevamamrtam veda sadhyanamevaiko bhutva

brahmanaiva mukhenaitadevamrtam drstva trpyati sa etadeva

rupamabhisamvisatyetasmadrupadudeti  || 3.10.3||

 

sa yavadaditya uttarata udeta daksinato'stameta

dvistavadurdhvam udetarvagastameta sadhyanameva

tavadadhipatyaparyeta  || 3.10.4||

 

|| iti dasamah khandah ||

 

|| ekadasah khandah ||

 

atha tata urdhva udetya naivodeta nastametaikala eva

madhye sthata tadesa slokah  || 3.11.1||

 

na vai tatra na nimloca nodiyaya kadacana |

devastenahama viradhisi brahmaneti || 3.11.2|| 

 

na ha va asma udeti na nimlocati sakrddiva haivasmai

bhavati ya etamevam brahmopanisadam veda || 3.11.3||

 

taddhaitadbrahma prajapataya uvaca prajapatirmanave  

manuh prajabhyastaddhaitaduddalakayarunaye jyesthaya putraya

pita brahma provaca || 3.11.4||

 

idam vava tajjyesthaya putraya pita brahma

prabruyatpranayyaya vantevasine || 3.11.5||

 

nanyasmai kasmaicana yadyapyasma imamadbhih parigrhitam

dhanasya purnam dadyadetadeva tato bhuya ityetadeva

tato bhuya iti || 3.11.6||

 

|| iti ekadasah khandah ||

 

|| dvadasah khandah ||

 

gayatri va idasarvam bhutam yadidam  kim ca vagvai gayatri

vagva idasarvam bhutam gayati ca trayate ca || 3.12.1||

 

ya vai sa gayatriyam vava sa yeyam prthivyasyahida

sarvam bhutam pratisthitametameva natisiyate || 3.12.2||

 

ya vai sa prthiviyam vava sa yadidamasminpuruse

sariramasminhime pranah pratisthita etadeva

natisiyante || 3.12.3||

 

yadvai tatpuruse sariramidam vava tadyadidamasminnantah

puruse hrdayamasminhime pranah pratisthita etadeva

natisiyante || 3.12.4||

 

saisa catuspada sadvidha gayatri tadetadrcabhyanuktam

|| 3.12.5||

 

tavanasya mahima tato jyayapurusah |

pado'sya sarva bhutani tripadasyamrtam diviti || 3.12.6||

 

yadvai tadbrahmetidam vava tadyoyam bahirdha

purusadakaso yo vai sa bahirdha purusadakasah || 3.12.7||

 

ayam vava sa yo'yamantah purusa akaso yo vai so'ntah

purusa akasah  || 3.12.8||

 

ayam vava sa yo'yamantarhrdaya akasastadetatpurnamapravarti 

purnamapravartinilabhate ya evam veda || 3.12.9||

 

|| iti dvadasah khandah ||

 

|| trayodasah khandah ||

 

tasya ha va etasya hrdayasya panca devasusayah 

sa yo'sya pransusih sa pranastaccaksuh 

sa adityastadetattejo'nnadyamityupasita 

tejasvyannado bhavati ya evam veda || 3.13.1||

 

atha yo'sya daksinah  susih  sa vyanastacchrotra

sa candramastadetacchrisca yasascetyupasita 

shrimanyasasvi bhavati ya evam veda || 3.13.2||

 

atha yo'sya pratyansusih so'panah 

sa vakso'gnistadetadbrahmavarcasamannadyamityupasita 

brahmavarcasyannado bhavati ya evam veda || 3.13.3||

 

atha yo'syodansusih sa samanastanmanah 

sa parjanyastadetatkirtisca vyustiscetyupasita 

kirtimanvyustimanbhavati ya evam veda || 3.13.4||

 

atha yo'syordhvah susih sa udanah sa vayuh 

sa akasastadetadojasca mahascetyupasitaujasvi

mahasvanbhavati ya evam veda || 3.13.5||

 

te va ete panca brahmapurusah svargasya lokasya

dvarapah sa ya etanevam panca brahmapurusansvargasya

lokasya dvarapanvedasya kule viro jayate pratipadyate

svargam lokam ya etanevam panca brahmapurusansvargasya

lokasya dvarapanveda || 3.13.6||

 

atha yadatah paro divo jyotirdipyate visvatah prsthesu

sarvatah prsthesvanuttamesuttamesu lokesvidam vava

tadyadidamasminnantah puruse jyotih || 3.13.7||

 

tasyaisa drstiryatritadasmincharire sa

vijanati tasyaisa srutiryatraitatkarnavapigrhya ninadamiva

nadathurivagneriva jvalata upasrnoti  tadetaddrstam ca

srutam cetyupasita  caksusyah sruto bhavati ya evam veda

ya evam veda  || 3.13.8||

 

|| iti trayodasah khandah ||

 

|| caturdasah khandah ||

 

sarvam khalvidam brahma tajjalaniti santa upasita |

atha khalu kratumayah puruso yathakraturasmi

puruso bhavati tathetah pretya bhavati  sa kratum kurvita 

|| 3.14.1||

 

manomayah pranasariro bharupah satyasankalpa

akasatma sarvakarma sarvakamah sarvagandhah sarvarasah

sarvamidamabhyatto'vakyanadarah  || 3.14.2||

 

esa ma atmantarhrdaye'niyanvriherva yavadva

sarsapadva syamakadva syamakatanduladvaisa 

ma atmantarhrdaye jyayanprthivya

jyayanantariksajjyayandivo jyayanebhyo

lokebhyah  || 3.14.3||

 

sarvakarma sarvakamah sarvagandhah sarvarasah

sarvamidamabhyatto'vakyanadara esa ma atmantarhrdaya 

etadbrahmaitamitah pretyabhisambhavitasmiti yasya syadaddha

na vicikitsastiti ha smaha sandilyah sandilyah 

|| 3.14.4||

 

|| iti caturdasah khandah ||

 

|| pancadasah khandah ||

 

antariksodarah koso bhumibudhno na jiryati diso

hyasya sraktayo dyaurasyottaram bila sa esa koso

vasudhanastasminvisvamidashritam  || 3.15.1||

 

tasya praci digjuhurnama sahamana nama daksina 

rajni nama pratici subhuta namodici tasam

vayurvatsah  sa ya etamevam vayum disam vatsam veda na

putrarodaroditi so'hametamevam vayum disam vatsam

veda ma putraroda|| 3.15.2||

 

aristam kosam prapadye'munamunamuna 

pranam prapadye'munamunamuna bhuh prapadye'munamunamuna 

bhuvah prapadye'munamunamuna svah prapadye'munamunamuna 

|| 3.15.3||

 

sa yadavocam pranam prapadya iti prano va idasarvam

bhutam yadidam kinca tameva tatprapatsi  || 3.15.4||

 

atha yadavocam bhuh prapadya iti prthivim prapadye'ntariksam

prapadye divam prapadya ityeva tadavocam || 3.15.5||

 

atha yadavocam bhuvah prapadya ityagnim prapadye vayum

prapadya adityam prapadya ityeva tadavocam || 3.15.6||

 

atha yadavocaprapadya ityrgvedam prapadye yajurvedam prapadye

samavedam prapadya ityeva tadavocam  tadavocam || 3.15.7||

 

|| iti pancadasah khandah ||

 

|| sodasah khandah ||

 

puruso vava yajnastasya yani caturvivarsani

tatpratahsavanam caturvigayatri gayatram

pratahsavanam tadasya vasavo'nvayattah  prana vava vasava

ete hidavasayanti  || 3.16.1||

 

tam cedetasminvayasi kincidupatapetsa bruyatprana

vasava idam me pratahsavanam madhyandina

maham prananam vasunam madhye yajno vilopsiyetyuddhaiva

tata etyagado ha bhavati  || 3.16.2||

 

atha yani catuscatvaritanmadhyandina

savanam  catuscatvaritristuptraistubham

madhyandinatadasya rudra anvayattah  prana

vava rudra  ete hida || 3.16.3||

 

tam cedetasminvayasi kincidupatapetsa bruyatprana rudra

idam me madhyandinatrtiyasavanamanusantanuteti

maham prananamadhye yajno vilopsiyetyuddhaiva

tata etyagado ha bhavati  || 3.16.4||

 

atha yanyastacatvari

tattrtiyasavanamastacatvari

jagati jagatam trtiyasavanam tadasyaditya anvayattah

prana vavaditya ete hida || 3.16.5||

 

tam cedetasminvayasi kincidupatapetsa bruyatprana

aditya idam me trtiyasavanamayuranusantanuteti maham

prananamadityanam madhye yajno vilopsiyetyuddhaiva

tata etyagado haiva bhavati  || 3.16.6||

 

etaddha sma vai tadvidvanaha mahidasa aitareyah 

sa kim ma etadupatapasi yo'hamanena na presyamiti 

sa ha sodasam varsasatamajivatpra ha sodasam

varsasatam jivati ya evam veda  || 3.16.7||

 

|| iti sodasah khandah ||

 

|| saptadasah khandah ||

 

sa yadasisisati yatpipasati yanna ramate ta asya

diksah  || 3.17.1||

 

atha yadasnati yatpibati yadramate tadupasadaireti  || 3.17.2||

 

atha yaddhasati yajjaksati yanmaithunam carati stutasastraireva

tadeti  || 3.17.3||

 

atha yattapo danamarjavamahisatyavacanamiti

ta asya daksinah  || 3.17.4||

 

tasmadahuh sosyatyasosteti punarutpadanamevasya

tanmaranamevavabhrthah  || 3.17.5||

 

taddhaitadghor angirasah krishnaya

devakiputrayoktvovacapipasa eva sa babhuva 

so'ntavelayametattrayam pratipadyetaksitamasyacyutamasi

pranasatatraite dve rcau bhavatah  || 3.17.6||

 

aditpratnasya retasah |

udvayam tamasaspari jyotih pasyanta uttara

pasyanta uttaram devam devatra suryamaganma

jyotiruttamamiti jyotiruttamamiti  || 3.17.7||

 

|| iti saptadasah khandah ||

 

|| astadasah khandah ||

 

mano brahmetyupasitetyadhyatmamathadhidaivatamakaso

brahmetyubhayamadistam bhavatyadhyatmam cadhidaivatam ca 

|| 3.18.1||

 

tadetaccatuspadbrahma vakpadah pranah padascaksuh

padah srotram pada ityadhyatmamathadhidaivatamagnih

pado vayuh pada adityah pado disah pada

ityubhayamevadistam bhavatyadhyatmam  caivadhidaivatam ca 

|| 3.18.2||

 

vageva brahmanascaturthah padah so'gnina jyotisa

bhati ca tapati ca bhati ca tapati ca kirtya yasasa

brahmavarcasena ya evam veda  || 3.18.3||

 

prana eva brahmanascaturthah padah sa vayuna jyotisa

bhati ca tapati c  bhati ca tapati ca kirtya yasasa

brahmavarcasena ya evam veda  || 3.18.4||

 

caksureva brahmanascaturthah padah sa adityena jyotisa

bhati ca tapati ca  bhati ca tapati ca kirtya yasasa

brahmavarcasena ya evam veda  || 3.18.5||

 

srotrameva brahmanascaturthah padah sa digbhirjyotisa

bhati ca tapati ca  bhati ca tapati ca kirtya yasasa

brahmavarcasena ya evam veda ya evam veda  || 3.18.6||

 

|| iti astadasah khandah ||

 

|| ekonavimsah khandah ||

 

adityo brahmetyadesastasyopavyakhyanamasadevedamagra

asit | tatsadasittatsamabhavattadandam niravartata 

tatsamvatsarasya matramasayata tannirabhidyata te andakapale

rajatam ca suvarnam cabhavatam || 3.19.1||

 

tadyadrajataseyam prthivi yatsuvarnasa dyauryajjarayu

te parvata  yadulbasamegho niharo ya dhamanayasta

nadyo yadvasteyamudakasa samudrah  || 3.19.2||

 

atha yattadajayata so'savadityastam jayamanam ghosa

ululavo'nudatisthantsarvani ca bhutani sarve ca

kamastasmattasyodayam prati pratyayanam prati ghosa

ululavo'nuttisthanti sarvani ca bhutani sarve ca kamah 

|| 3.19.3||

 

sa ya etamevam vidvanadityam brahmetyupaste'bhyaso ha

yadenasadhavo ghosa a ca gaccheyurupa ca

nimrederannimrederan || 3.19.4||

 

|| iti ekonavimsah khandah ||

 

|| iti trtiyo'dhyayah ||

 

|| caturtho'dhyayah ||

 

|| prathamah khandah ||

 

janasrutirha pautrayanah sraddhadeyo bahudayi bahupakya asa

sa ha sarvata avasathanmapayancakre sarvata eva

me'nnamatsyantiti || 4.1.1||

 

atha hanisayamatipetustaddhaivahasohasamabhyuvada

ho ho'yi bhallaksa bhallaksa janasruteh pautrayanasya

samam diva jyotiratatam tanma prasanksi stattva

ma pradhaksiriti || 4.1.2||

 

tamu ha parah pratyuvaca kamvara enametatsantasayugvanamiva

raikvamattheti yo nu kathasayugva raikva iti || 4.1.3||

 

yatha krtayavijitayadhareyah samyantyevamenasarvam

tadabhisamaiti yatkinca prajah sadhu kurvanti yastadveda

yatsa veda sa mayaitadukta iti || 4.1.4||

 

tadu ha janasrutih pautrayana upasusrava

sa ha sanjihana eva ksattaramuvacangare ha sayugvanamiva

raikvamattheti yo nu kathasayugva raikva iti || 4.1.5||

 

yatha krtayavijitayadhareyah samyantyevamenasarvam

tadabhisamaiti yatkinca prajah sadhu kurvanti yastadveda

yatsa veda sa mayaitadukta iti || 4.1.6||

 

sa ha ksattanvisya navidamiti pratyeyaya tahovaca

yatrare brahmanasyanvesana tadenamarccheti || 4.1.7||

 

so'dhastacchakatasya pamanam kasamanamupopavivesa

tahabhyuvada tvam nu bhagavah sayugva raikva

ityahahyara3 iti ha pratijajne sa ha ksattavidamiti

pratyeyaya || 4.1.8 ||

 

|| iti prathamah khandah ||

 

|| dvitiyah khandah ||

 

tadu ha janasrutih pautrayanah satsatani gavam

niskamasvatariratham tadadaya praticakrame tahabhyuvada

|| 4.2.1||

 

raikvemani satsatani gavamayam nisko'yamasvatariratho'nu

ma etam bhagavo devatasadhi yam devatamupassa iti

|| 4.2.2||

 

tamu ha parah pratyuvacaha haretva sudra tavaiva saha

gobhirastviti tadu ha punareva janasrutih pautrayanah

sahasram gavam niskamasvatariratham duhitaram tadadaya

praticakrame || 4.2.3||

 

tahabhyuvada raikvedasahasram gavamayam

nisko'yamasvatariratha iyam jayayam gramo

yasminnasse'nveva ma bhagavah sadhiti || 4.2.4 ||

 

tasya ha mukhamupodgrhnannuvacajaharemah sudranenaiva

mukhenalapayisyatha iti te haite raikvaparna nama

mahavrsesu yatrasma uvasa sa tasmai hovaca || 4.2.5 ||

 

|| iti dvitiyah khandah ||

 

|| trtiyah khandah ||

 

vayurvava samvargo yada va agnirudvayati vayumevapyeti

yada suryo'stameti vayumevapyeti yada candro'stameti

vayumevapyeti || 4.3.1||

 

yadapa ucchusyanti vayumevapiyanti

vayurhyevaitansarvansamvrnkta ityadhidaivatam || 4.3.2||

 

athadhyatmam prano vava samvargah sa yada svapiti pranameva

vagapyeti pranam caksuh pranasrotram pranam manah prano

hyevaitansarvansamvrnkta iti || 4.3.3||

 

tau va etau dvau samvargau vayureva devesu pranah pranesu

|| 4.3.4||

 

atha ha saunakam ca kapeyamabhipratarinam ca kaksasenim

parivisyamanau brahmacari bibhikse tasma u ha na dadatuh

|| 4.3.5||

 

sa hovaca mahatmanascaturo deva ekah kah sa jagara

bhuvanasya gopastam kapeya nabhipasyanti martya

abhipratarinbahudha vasantam yasmai va etadannam tasma

etanna dattamiti || 4.3.6||

 

tadu ha saunakah kapeyah pratimanvanah pratyeyayatma devanam

janita prajanahiranyadababhaso'nasurirmahantamasya

mahimanamahuranadyamano yadanannamattiti vai vayam

brahmacarinnedamupasmahe dattasmai bhiksamiti || 4.3.7||

 

tasma u ha daduste va ete pancanye pancanye dasa

santastatkrtam tasmatsarvasu diksvannameva dasa krtasaisa

viradannadi tayedasarvam drstasarvamasyedam drstam

bhavatyannado bhavati ya evam veda ya evam veda || 4.3.8||

 

|| iti trtiyah khandah ||

 

|| caturthah khandah ||

 

satyakamo ha jabalo jabalam mataramamantrayancakre

brahmacaryam bhavati vivatsyami kingotro nvahamasmiti

|| 4.4.1||

 

sa hainamuvaca nahametadveda tata yadgotrastvamasi

bahvaham caranti paricarini yauvane tvamalabhe

sahametanna veda yadgotrastvamasi jabala tu namahamasmi

satyakamo nama tvamasi sa satyakama eva jabalo

bravitha iti || 4.4.2||

 

sa ha haridrumatam gautamametyovaca brahmacaryam bhagavati

vatsyamyupeyam bhagavantamiti || 4.4.3||

 

tahovaca kingotro nu somyasiti sa hovaca

nahametadveda bho yadgotro'hamasmyaprccham matara

sa ma pratyabravidbahvaham caranti paricarini yauvane

tvamalabhe sahametanna veda yadgotrastvamasi jabala tu

namahamasmi satyakamo nama tvamasiti so'ha

satyakamo jabalo'smi bho iti || 4.4.4||

 

tahovaca naitadabrahmano vivaktumarhati samidha

somyaharopa tva nesye na satyadaga iti tamupaniya

krsanamabalanam catuhsata ga nirakrtyovacemah

somyanusamvrajeti ta abhiprasthapayannuvaca

nasahasrenavarteyeti sa ha varsaganam provasa ta yada

sahasrasampeduh || 4.4.5||

 

|| iti caturthah khandah ||

 

|| pancamah khandah ||

 

atha hainamrsabho'bhyuvada satyakama3 iti

bhagava iti ha pratisusrava praptah somya sahasrasmah

prapaya na acaryakulam || 4.5.1||

 

brahmanasca te padam bravaniti bravitu me bhagavaniti

tasmai hovaca praci dikkala pratici dikkala

daksina dikkalodici dikkalaisa vai somya catuskalah

pado brahmanah prakasavannama || 4.5.2||

 

sa ya etamevam vidvapadam brahmanah

prakasavanityupaste prakasavanasmibhavati

prakasavato ha lokanjayati ya etamevam vidva

padam brahmanah prakasavanityupaste || 4.5.3||

 

|| iti pancamah khandah ||

 

|| sasthah  khandah ||

 

agniste padam vakteti sa ha svobhute ga

abhiprasthapayancakara ta yatrabhi sayam

babhuvustatragnimupasamadhaya ga uparudhya samidhamadhaya

pascadagneh  pranupopavivesa  || 4.6.1||

 

tamagnirabhyuvada satyakama3 iti bhagava iti

ha pratisusrava  || 4.6.2||

 

brahmanah somya te padam bravaniti bravitu me bhagavaniti

tasmai hovaca prthivi kalantariksam kala dyauh kala

samudrah kalaisa vai somya catuskalah pado

brahmano'nantavannama  || 4.6.3||

 

sa ya etamevam vidvapadam

brahmano'nantavanityupaste'nantavanasmi

bhavatyanantavato ha lokanjayati ya etamevam vidva

padam brahmano'nantavanityupaste  || 4.6.4||

 

|| iti sasthah khandah ||

 

|| saptamah khandah ||

 

hapadam vakteti sa ha svobhute ga

abhiprasthapayancakara ta yatrabhi sayam

babhuvustatragnimupasamadhaya ga uparudhya samidhamadhaya

pascadagneh  pranupopavivesa || 4.7.1||

 

taupanipatyabhyuvada satyakama3 iti bhagava

iti ha pratisusrava || 4.7.2||

 

brahmanah somya te padam bravaniti bravitu me bhagavaniti

tasmai hovacagnih kala suryah kala candrah kala

vidyutkalaisa vai somya catuskalah pado brahmano

jyotismannama || 4.7.3||

 

sa ya etamevam vidvapadam brahmano

jyotismanityupaste jyotismanasmibhavati

jyotismato ha lokanjayati ya etamevam vidva

padam brahmano jyotismanityupaste || 4.7.4||

 

|| iti saptamah khandah ||

 

|| astamah khandah ||

 

madguste padam vakteti sa ha svobhute ga abhiprasthapayancakara

ta yatrabhi sayam babhuvustatragnimupasamadhaya ga

uparudhya samidhamadhaya pascadagneh pranupopavivesa || 4.8.1||

 

tam madgurupanipatyabhyuvada satyakama3 iti bhagava iti

ha pratisusrava || 4.8.2||

 

brahmanah somya te padam bravaniti bravitu me bhagavaniti

tasmai hovaca pranah kala caksuh kala srotram kala manah

kalaisa vai somya catuskalah pado brahmana ayatanavannama

|| 4.8.3||

 

sa yai etamevam vidvapadam brahmana

ayatanavanityupasta ayatanavanasmi

bhavatyayatanavato ha lokanjayati ya etamevam

vidvapadam brahmana ayatanavanityupaste

|| 4.8.4||

 

|| iti astamah  khandah ||

 

|| navamah khandah ||

 

prapa hacaryakulam tamacaryo'bhyuvada satyakama3 iti

bhagava iti ha pratisusrava || 4.9.1||

 

brahmavidiva vai somya bhasi ko nu tvanusasasetyanye

manusyebhya iti ha pratijajne bhagavame kame bruyat

|| 4.9.2||

 

srutame bhagavaddrsebhya acaryaddhaiva vidya vidita

sadhistham prapatiti tasmai haitadevovacatra ha na kincana

viyayeti viyayeti || 4.9.3||

 

|| iti navamah khandah ||

 

|| dasamah khandah ||

 

upakosalo ha vai kamalayanah satyakame jabale

brahmacaryamuvasa tasya ha dvadasa varsanyagninparicacara

sa ha smanyanantevasinah samavartayaha smaiva na

samavartayati || 4.10.1||

 

tam jayovaca tapto brahmacari kusalamagninparicacarinma

tvagnayah paripravocanprabruhyasma iti tasmai haprocyaiva

pravasancakre || 4.10.2||

 

sa ha vyadhinanasitum dadhre tamacaryajayovaca

brahmacarinnasana kim nu nasnasiti sa hovaca

bahava ime'sminpuruse kama nanatyaya vyadhibhih

pratipurno'smi nasisyamiti || 4.10.3||

 

atha hagnayah samudire tapto brahmacari kusalam nah

paryacariddhantasmai prabravameti tasmai hocuh prano brahma

kam brahma kham brahmeti || 4.10.4||

 

sa hovaca vijanamyaham yatprano brahma kam ca tu kham ca na

vijanamiti te hocuryadvava kam tadeva kham yadeva kham tadeva

kamiti pranam ca hasmai tadakasam cocuh || 4.10.5||

 

|| iti dasamah  khandah ||

 

|| ekadasah  khandah ||

 

atha hainam garhapatyo'nusasasa prthivyagnirannamaditya

iti ya esa aditye puruso drsyate so'hamasmi sa

evahamasmiti || 4.11.1||

 

sa ya etamevam vidvanupaste'pahate papakrtyam loki bhavati

sarvamayureti jyogjivati nasyavarapurusah ksiyanta upa

vayam tam bhunjamo'smiloke'musmiya etamevam

vidvanupaste || 4.11.2||

 

|| iti ekadasah khandah ||

 

|| dvadasah khandah ||

 

atha hainamanvaharyapacano'nusasasapo diso naksatrani

candrama iti ya esa candramasi puruso drsyate so'hamasmi

sa evahamasmiti || 4.12.1||

 

sa ya etamevam vidvanupaste'pahate papakrtyam loki bhavati

sarvamayureti jyogjivati nasyavarapurusah ksiyanta upa

vayam tam bhunjamo'smiloke'musmiya etamevam

vidvanupaste || 4.12.2||

 

|| iti dvadasah khandah ||

 

|| trayodasah khandah ||

 

atha hainamahavaniyo'nusasasa prana akaso dyaurvidyuditi

ya esa vidyuti puruso drsyate so'hamasmi sa

evahamasmiti || 4.13.1||

 

sa ya etamevam vidvanupaste'pahate papakrtyam loki bhavati

sarvamayureti jyogjivati nasyavarapurusah ksiyanta upa

vayam tam bhunjamo'smiloke'musmiya etamevam

vidvanupaste || 4.13.2||

 

|| iti trayodasah  khandah ||

 

|| caturdasah  khandah ||

 

te hocurupakosalaisa somya te'smadvidyatmavidya

cacaryastu te gatim vaktetyajagama

hasyacaryastamacaryo'bhyuvadopakosala3 iti

|| 4.14.1||

 

bhagava iti ha pratisusrava brahmavida iva somya te mukham bhati

ko nu tvanusasaseti ko nu manusisyadbho itihapeva

nihnuta ime nunamidrsa anyadrsa itihagninabhyude

kim nu somya kila te'vocanniti || 4.14.2||

 

idamiti ha pratijajne lokanvava kila somya te'vocannaham

tu te tadvaksyami yatha puskarapalasa apo na slisyanta

evamevamvidi papam karma na slisyata iti bravitu me

bhagavaniti tasmai hovaca || 4.14.3||

 

|| iti caturdasah khandah ||

 

|| panjadasah  khandah ||

 

ya eso'ksini puruso drsyata esa atmeti

hovacaitadamrtamabhayametadbrahmeti

tadyadyapyasminsarpirvodakam va sincati vartmani eva

gacchati || 4.15.1||

 

etasamyadvama ityacaksata etahi sarvani

vamanyabhisamyanti sarvanyenam vamanyabhisamyanti

ya evam veda || 4.15.2||

 

esa u eva vamaniresa hi sarvani vamani nayati

sarvani vamani nayati ya evam veda || 4.15.3||

 

esa u eva bhamaniresa hi sarvesu lokesu bhati

sarvesu lokesu bhati ya evam veda || 4.15.4||

 

atha yadu caivasminchavyam kurvanti yadi ca

narcisamevabhisambhavantyarciso'harahna

apuryamanapaksamapuryamanapaksadyansadudanneti

masasamvatsara

samvatsaradadityamadityaccandramasam candramaso vidyutam

tat puruso'manavah sa enanbrahma gamayatyesa devapatho

brahmapatha etena pratipadyamana imam manavamavartam navartante

navartante || 4.15.5||

 

|| iti pancadasah khandah ||

 

|| sodasah  khandah ||

 

esa ha vai yajno yo'yam pavate esa ha yannidasarvam punati

yadesa yannidasarvam punati tasmadesa eva yajnastasya

manasca vakca vartani || 4.16.1||

 

tayoranyataram manasa sabrahma vaca

hotadhvaryurudgatanyatarayatraupakrte prataranuvake

pura paridhaniyaya brahma vyavadati || 4.16.2||

 

anyatarameva vartanisahiyate'nyatara

sa yathaikapadvrajanratho vaikena cakrena vartamano

risyatyevamasya yajnorisyati yajnarisyantam

yajamano'nurisyati sa istva papiyanbhavati || 4.16.3||

 

atha yatropakrte prataranuvake na pura paridhaniyaya brahma

vyavadatyubhe eva vartani sana hiyate'nyatara

|| 4.16.4||

 

sa yathobhayapadvrajanratho vobhabhyam cakrabhyam vartamanah

pratitisthatyevamasya yajnah pratitisthati yajnam pratitisthantam

yajamano'nupratitisthati sa istva sreyanbhavati || 4.16.5||

 

|| iti sodasah  khandah ||

 

|| saptadasah khandah ||

 

prajapatirlokanabhyatapattesam tapyamanana

rasanpravrhadagnim prthivya vayumantariksatadityam divah

|| 4.17.1||

 

sa etastisro devata abhyatapattasam tapyamanana

rasanpravrhadagnerrco vayoryajusamanyadityat

|| 4.17.2||

 

sa etam trayim vidyamabhyatapattasyastapyamanaya

rasanpravrhadbhurityrgbhyo bhuvariti yajurbhyah svariti

samabhyah || 4.17.3||

 

tadyadrkto risyedbhuh svaheti garhapatye juhuyadrcameva

tadrasenarcam viryenarcam yajnasya viristasandadhati

|| 4.17.4||

 

sa yadi yajusto risyedbhuvah svaheti daksinagnau

juhuyadyajusameva tadrasena yajusam viryena yajusam yajnasya

viristasandadhati || 4.17.5||

 

atha yadi samato risyetsvah svahetyahavaniye

juhuyatsamnameva tadrasena samnam viryena samnam yajnasya

viristam sandadhati || 4.17.6||

 

tadyatha lavanena suvarnasandadhyatsuvarnena rajata

rajatena trapu trapuna sisasisena loham lohena daru

daru carmana || 4.17.7||

 

evamesam lokanamasam devatanamasyastrayya vidyaya

viryena yajnasya viristasandadhati bhesajakrto ha va

esa yajno yatraivamvidbrahma bhavati || 4.17.8||

 

esa ha va udakpravano yajno yatraivamvidbrahma bhavatyevamvida

ha va esa brahmanamanugatha yato yata avartate

tattadgacchati || 4.17.9||

 

manavo brahmaivaika rtvikkurunasvabhiraksatyevamviddha

vai brahma yajnam yajamanasarva

tasmadevamvidameva brahmanam kurvita nanevamvidam nanevamvidam

|| 4.17.10||

 

|| iti caturtho'dhyayah ||

 

|| pancamo'dhyayah ||

 

|| prathamah khandah ||

 

yo ha vai jyestham ca srestham ca veda jyesthasca ha vai sresthasca

bhavati prano vava jyesthasca sresthasca || 5.1.1||

 

yo ha vai vasistham veda vasistho ha svanam bhavati

vagvava vasisthah || 5.1.2||

 

yo ha vai pratistham veda prati ha tisthatyasmi

loke'musmicaksurvava pratistha || 5.1.3||

 

yo ha vai sampadam veda sakamah padyante

daivasca manusasca srotram vava sampat || 5.1.4||

 

yo ha va ayatanam vedayatanaha svanam bhavati

mano ha va ayatanam || 5.1.5||

 

atha ha prana ahavyudire'ha

sreyanasmiti || 5.1.6||

 

te ha pranah prajapatim pitarametyocurbhagavanko nah

srestha iti tanhovaca yasminva utkrante sariram

papisthataramiva drsyeta sa vah srestha iti || 5.1.7||

 

sa ha vaguccakrama sa samvatsaram prosya paryetyovaca

kathamasakatarte majjivitumiti yatha kala avadantah

pranantah pranena pasyantascaksusa srnvantah srotrena

dhyayanto manasaivamiti pravivesa ha vak || 5.1.8||

 

caksurhoccakrama tatsamvatsaram prosya paryetyovaca

kathamasakatarte majjivitumiti yathandha apasyantah

pranantah pranena vadanto vaca srnvantah srotrena

dhyayanto manasaivamiti pravivesa ha caksuh || 5.1.9||

 

srotrahoccakrama tatsamvatsaram prosya paryetyovaca

kathamasakatarte majjivitumiti yatha badhira asrnvantah

pranantah pranena vadanto vaca pasyantascaksusa

dhyayanto manasaivamiti pravivesa ha srotram || 5.1.10||

 

mano hoccakrama tatsamvatsaram prosya paryetyovaca

kathamasakatarte majjivitumiti yatha bala amanasah

pranantah pranena vadanto vaca pasyantascaksusa

srnvantah srotrenaivamiti pravivesa ha manah || 5.1.11||

 

atha ha prana uccikramisansa yatha suhayah

padvisasankunsankhidedevamitaranpranansamakhidatta

habhisametyocurbhagavannedhi tvam nah srestho'si

motkramiriti || 5.1.12||

 

atha hainam vaguvaca yadaham vasistho'smi tvam

tadvasistho'sityatha hainam caksuruvaca yadaham

pratisthasmi tvam tatpratisthasiti || 5.1.13||

 

atha hainayadaham sampadasmi tvam

tatsampadasityatha hainam mana uvaca yadahamayatanamasmi

tvam tadayatanamasiti || 5.1.14||

 

na vai vaco na caksuna srotrani na

manaprana ityevacaksate prano

hyevaitani sarvani bhavati || 5.1.15||

 

|| iti prathamah khandah ||

 

|| dvitiyah khandah ||

 

sa hovaca kim me'nnam bhavisyatiti yatkincididama

svabhya a sakunibhya iti hocustadva etadanasyannamano

ha vai nama pratyaksam na ha va evamvidi kincananannam

bhavatiti || 5.2.1||

 

sa hovaca kim me vaso bhavisyatityapa iti

hocustasmadva etadasisyantah

purastaccoparistaccadbhih paridadhati

lambhuko ha vaso bhavatyanagno ha bhavati || 5.2.2||

 

taddhaitatsatyakamo jabalo gosrutaye vaiyaghrapadyayoktvovaca

yadyapyenacchuskaya sthanave bruyajjayerannevasminchakhah

praroheyuh palasaniti || 5.2.3||

 

atha yadi mahajjigamisedamavasyayam diksitva paurnamasya

ratrau sarvausadhasya mantham dadhimadhunorupamathya jyesthaya

sresthaya svahetyagnavajyasya hutva manthe

sampatamavanayet || 5.2.4||

 

vasisthaya svahetyagnavajyasya hutva manthe

sampatamavanayetpratisthayai svahetyagnavajyasya hutva

manthe sampatamavanayetsampade svahetyagnavajyasya hutva

manthe sampatamavanayedayatanaya svahetyagnavajyasya hutva

manthe sampatamavanayet || 5.2.5||

 

atha pratisrpyanjalau manthamadhaya japatyamo namasyama

hi te sarvamidasa hi jyesthah srestho rajadhipatih

sa ma jyaisthyasraisthyarajyamadhipatyam

gamayatvahamevedasarvamasaniti || 5.2.6||

 

atha khalvetayarca paccha acamati tatsaviturvrnimaha

ityacamati vayam devasya bhojanamityacamati srestha

sarvadhatamamityacamati turam bhagasya dhimahiti sarvam pibati

nirnijya kacamasam va pascadagneh samvisati carmani va

sthandile va vacamyamo'prasahah sa yadi striyam

pasyetsamrddham karmeti vidyat || 5.2.7||

 

tadesa sloko yada karmasu kamyesu striyasvapnesu

pasyanti samrddhim tatra janiyattasminsvapnanidarsane

tasminsvapnanidarsane  || 5.2.8||

 

|| iti dvitiyah khandah ||

 

|| trtiyah khandah ||

 

svetaketurharuneyah pancalanasamitimeyaya

taha pravahano jaivaliruvaca kumaranu

tvasisatpitetyanu hi bhagava iti || 5.3.1||

 

vettha yadito'dhi prajah prayantiti na bhagava iti vettha

yatha punaravartanta3 iti na bhagava iti vettha

pathordevayanasya pitryanasya ca vyavartana3 iti

na bhagava iti || 5.3.2||

 

vettha yathasau loko na sampuryata3 iti na bhagava iti

vettha yatha pancamyamahutavapah purusavacaso

bhavantiti naiva bhagava iti || 5.3.3 ||

 

athanu kimanusistho'vocatha yo himani na

vidyatkathaso'nusisto bruviteti sa hayastah

piturardhameyaya tahovacananusisya vava kila ma

bhagavanabravidanu tvasisamiti || 5.3.4 ||

 

panca ma rajanyabandhuh prasnanapraksittesam

naikancanasakam vivaktumiti sa hovaca yatha ma tvam

tadaitanavado yathahamesam naikancana veda

yadyahamimanavedisyam katham te navaksyamiti || 5.3.5||

 

sa ha gautamo rajno'rdhameyaya tasmai ha praptayarham cakara

sa ha pratah sabhaga udeyaya tahovaca manusasya

bhagavangautama vittasya varam vrnitha iti sa hovaca tavaiva

rajanmanusam vittam yameva kumarasyante

vacamabhasathastameva me bruhiti sa ha krcchri babhuva 

|| 5.3.6||

 

taha ciram vasetyajnapayancakara tahovaca

yatha ma tvam gautamavado yatheyam na praktvattah pura vidya

brahmanangacchati tasmadu sarvesu lokesu ksatrasyaiva

prasasanamabhuditi tasmai hovaca || 5.3.7

 

|| iti trtiyah khandah ||

 

|| caturthah khandah ||

 

asau vava loko gautamagnistasyaditya eva

samidrasmayo dhumo'hararciscandrama angara naksatrani

visphulingah || 5.4.1||

 

tasminnetasminnagnau devah sraddham juhvati

tasya ahuteh somo raja sambhavati || 5.4.2 ||

 

|| iti caturthah khandah ||

 

|| pancamah khandah ||

 

parjanyo vava gautamagnistasya vayureva samidabhram dhumo

vidyudarcirasanirangarahradanayo visphulingah || 5.5.1||

 

tasminnetasminnagnau devah somarajanam juhvati

tasya ahutervarsasambhavati || 5.5.2||

 

|| iti pancamah khandah ||

 

|| sasthah khandah ||

 

prthivi vava gautamagnistasyah samvatsara eva

samidakaso dhumo ratrirarcirdiso'ngara

avantaradiso visphulingah || 5.6.1||

 

tasminnetasminnagnau deva varsam juhvati

tasya ahuterannasambhavati || 5.6.2||

 

|| iti sasthah khandah ||

 

|| saptamah khandah ||

 

puruso vava gautamagnistasya vageva samitprano dhumo

jihvarciscaksurangarah srotram visphulingah || 5.7.1||

 

tasminnetasminnagnau deva annam juhvati tasya

ahute retah sambhavati || 5.7.2||

 

|| iti sapatamah khandah ||

 

|| astamah khandah ||

 

yosa vava gautamagnistasya upastha eva samidyadupamantrayate

sa dhumo yonirarciryadantah karoti te'ngara abhinanda

visphulingah || 5.8.1||

 

tasminnetasminnagnau deva reto juhvati

tasya ahutergarbhah sambhavati || 5.8.2 ||

 

|| iti astamah khandah ||

 

|| navamah khandah ||

 

iti tu pancamyamahutavapah purusavacaso bhavantiti

sa ulbavrto garbho dasa va nava va masanantah sayitva

yavadvatha jayate || 5.9.1||

 

sa jato yavadayusam jivati tam pretam distamito'gnaya

eva haranti yata eveto yatah sambhuto bhavati || 5.9.2||

 

|| iti navamah khandah ||

 

|| dasamah khandah ||

 

tadya ittham viduh| ye ceme'ranye sraddha tapa ityupasate

te'rcisamabhisambhavantyarciso'harahna

apuryamanapaksamapuryamanapaksadyansadudanneti

masa|| 5.10.1||

 

masebhyah samvatsarasamvatsaradadityamadityaccandramasam

candramaso vidyutam tatpuruso'manavah sa enanbrahma

gamayatyesa devayanah pantha iti || 5.10.2||

 

atha ya ime grama istapurte dattamityupasate te

dhumamabhisambhavanti dhumadratri

ratreraparapaksamaparapaksadyansaddaksinaiti

masasamvatsaramabhiprapnuvanti || 5.10.3||

 

masebhyah pitrlokam pitrlokadakasamakasaccandramasamesa

somo raja taddevanamannam tam deva bhaksayanti || 5.10.4||

 

tasminyavatsampatamusitvathaitamevadhvanam punarnivartante

yathetamakasamakasadvayum vayurbhutva dhumo bhavati

dhumo bhutvabhram bhavati || 5.10.5||

 

abhram bhutva megho bhavati megho bhutva pravarsati

ta iha vrihiyava osadhivanaspatayastilamasa iti

jayante'to vai khalu durnisprapataram yo yo hyannamatti

yo retah sincati tadbhuya eva bhavati || 5.10.6||

 

tadya iha ramaniyacarana abhyaso ha yatte ramaniyam

yonimapadyeranbrahmanayonim va ksatriyayonim va vaisyayonim

vatha ya iha kapuyacarana abhyaso ha yatte kapuyam

yonimapadyeransvayonim va sukarayonim va

candalayonim va || 5.10.7||

 

athaitayoh pathorna katarenacana tanimani

ksudranyasakrdavartini bhutani bhavanti jayasva

mriyasvetyetattrtiyatenasau loko na sampuryate 

tasmajjugupseta tadesa slokah || 5.10.8||

 

steno hiranyasya suram pibagurostalpamavasanbrahmaha

caite patanti catvarah pancamascacara|| 5.10.9||

 

atha ha ya etanevam pancagninveda na saha

tairapyacaranpapmana lipyate suddhah putah punyaloko bhavati

ya evam veda ya evam veda || 5.10.10||

 

|| iti dasamah khandah ||

 

|| ekadasah khandah ||

 

pracinasala aupamanyavah satyayajnah

paulusirindradyumno bhallaveyo janah sarkaraksyo

budila asvatarasviste haite mahasala mahasrotriyah

sametya mimacakruh ko na atma kim brahmeti || 5.11.1||

 

te ha sampadayancakruruddalako vai bhagavanto'yamarunih

sampratimamatmanam vaisvanaramadhyeti ta

hantabhyagacchameti tahabhyajagmuh || 5.11.2||

 

sa ha sampadayancakara praksyanti mamime

mahasala mahasrotriyastebhyo na sarvamiva pratipatsye

hantahamanyamabhyanusasaniti || 5.11.3||

 

tanhovacasvapatirvai bhagavanto'yam kaikeyah

sampratimamatmanam vaisvanaramadhyeti

tata|| 5.11.4||

 

tebhyo ha praptebhyah prthagarhani karayancakara

sa ha pratah sanjihana uvaca na me steno janapade na

kardaryo na madyapo nanahitagnirnavidvanna svairi svairini

kuto yaksyamano vai bhagavanto'hamasmi yavadekaikasma

rtvije dhanam dasyami tavadbhagavadbhyo dasyami

vasantu bhagavanta iti || 5.11.5||

 

te hocuryena haivarthena purusascaretta

vadedatmanamevemam vaisvanarasampratyadhyesi tameva no

bruhiti || 5.11.6||

 

tanhovaca pratarvah prativaktasmiti te ha samitpanayah

purvahne praticakramire tanhanupaniyaivaitaduvaca || 5.11.7||

 

|| iti ekadasah khandah ||

 

|| dvadasah khandah ||

 

aupamanyava kam tvamatmanamupassa iti divameva bhagavo

rajanniti hovacaisa vai suteja atma vaisvanaro yam

tvamatmanamupasse tasmattava sutam prasutamasutam kule

drsyate || 5.12.1||

 

atsyannam pasyasi priyamattyannam pasyati priyam bhavatyasya

brahmavarcasam kule ya etamevamatmanam vaisvanaramupaste

mudha tvesa atmana iti hovaca murdha te

vyapatisyadyanmam nagamisya iti || 5.12.2||

 

|| iti dvadasah khandah ||

 

|| trayodasah khandah ||

 

atha hovaca satyayajnam paulusim pracinayogya kam

tvamatmanamupassa ityadityameva bhagavo rajanniti

hovacaisa vai visvarupa atma vaisvanaro yam

tvamatmanamupasse tasmattava bahu visvarupam kule

drsyate || 5.13.1||

 

pravrtto'svatariratho dasinisko'tsyannam pasyasi

priyamattyannam pasyati priyam bhavatyasya brahmavarcasam kule

ya etamevamatmanam vaisvanaramupaste caksusetadatmana iti

hovacandho'bhavisyo yanmam nagamisya iti || 5.13.2||

 

|| iti trayodasah khandah ||

 

|| caturdasah khandah ||

 

atha hovacendradyumnam bhallaveyam vaiyaghrapadya kam

tvamatmanamupassa iti vayumeva bhagavo rajanniti

hovacaisa vai prthagvartmatma vaisvanaro yam

tvamatmanamupasse tasmattvam prthagbalaya ayanti

prthagrathasrenayo'nuyanti || 5.14.1||

 

atsyannam pasyasi priyamattyannam pasyati priyam bhavatyasya

brahmavarcasam kule ya etamevamatmanam vaisvanaramupaste

pranastvesa atmana iti hovaca pranasta

udakramisyadyanmam nagamisya iti || 5.14.2||

 

|| iti caturdasah khandah ||

 

|| pancadasah khandah ||

 

atha hovaca janakam tvamatmanamupassa

ityakasameva bhagavo rajanniti hovacaisa vai bahula

atma vaisvanaro yam tvamatmanamupasse tasmattvam

bahulo'si prajaya ca dhanena ca || 5.15.1||

 

atsyannam pasyasi priyamattyannam pasyati priyam bhavatyasya

brahmavarcasam kule ya etamevamatmanam vaisvanaramupaste

sandehastvesa atmana iti hovaca sandehaste vyasiryadyanmam

nagamisya iti || 5.15.2||

 

|| iti pancadasah khandah ||

 

|| sodasah khandah ||

 

atha hovaca budilamasvatarasvim vaiyaghrapadya kam

tvamatmanamupassa ityapa eva bhagavo rajanniti hovacaisa

vai rayiratma vaisvanaro yam tvamatmanamupasse

tasmattva|| 5.16.1||

 

atsyannam pasyasi priyamattyannam pasyati priyam bhavatyasya

brahmavarcasam kule ya etamevamatmanam vaisvanaramupaste

bastistvesa atmana iti hovaca bastiste vyabhetsyadyanmam

nagamisya iti || 5.16.2||

 

|| iti sodasah khandah ||

 

|| saptadasah khandah ||

 

atha hovacoddalakamarunim gautama kam tvamatmanamupassa

iti prthivimeva bhagavo rajanniti hovacaisa vai

pratisthatma vaisvanaro yam tvamatmanamupasse

tasmattvam pratisthito'si prajaya ca pasubhisca 5.17.1||

 

atsyannam pasyasi priyamattyannam pasyati priyam bhavatyasya

brahmavarcasam kule ya etamevamatmanam vaisvanaramupaste

padau tvetavatmana iti hovaca padau te vyamlasyetam

yanmam nagamisya iti 5.17.2||

 

|| iti saptadasah khandah ||

 

|| astadasah khandah ||

 

tanhovacaite vai khalu yuyam prthagivemamatmanam

vaisvanaram vidvayastvetamevam

pradesamatramabhivimanamatmanam vaisvanaramupaste sa sarvesu

lokesu sarvesu bhutesu sarvesvatmasvannamatti || 5.18.1||

 

tasya ha va etasyatmano vaisvanarasya murdhaiva

sutejascaksurvisvarupah pranah prthagvartmatma sandeho

bahulo bastireva rayih prthivyeva padavura eva vedirlomani

barhirhrdayam garhapatyo mano'nvaharyapacana asyamahavaniyah

|| 5.18.2||

 

|| iti astadasah khandah ||

 

|| ekonavimsah khandah ||

 

tadyadbhaktam prathamamagacchettaddhomiyasa yam

prathamamahutim juhuyattam juhuyatpranaya svaheti

pranastrpyati || 5.19.1||

 

prane trpyati caksustrpyati caksusi

trpyatyadityastrpyatyaditye trpyati dyaustrpyati

divi trpyantyam yatkinca dyauscadityascadhitisthatastattrpyati

tasyanutrptim trpyati prajaya pasubhirannadyena tejasa

brahmavarcaseneti || 5.19.2||

 

|| iti ekonavimsah khandah ||

 

|| vimsah khandah ||

 

atha yam dvitiyam juhuyattam juhuyadvyanaya svaheti

vyanastrpyati || 5.20.1||

 

vyane trpyati srotram trpyati srotre trpyati

candramastrpyati candramasi trpyati disastrpyanti

diksu trpyantisu yatkinca disasca candramascadhitisthanti

tattrpyati tasyanu trptim trpyati prajaya pasubhirannadyena

tejasa brahmavarcaseneti || 5.20.2||

 

|| iti vimsah khandah ||

 

|| ekavimsah khandah ||

 

atha yam trtiyam juhuyattam juhuyadapanaya

svahetyapanastrpyati || 5.21.1||

 

apane trpyati vaktrpyati vaci trpyantyamagnistrpyatyagnau

trpyati prthivi trpyati prthivyam trpyantyam yatkinca

prthivi cagniscadhitisthatastattrpyati

tasyanu trptim trpyati prajaya pasubhirannadyena tejasa

brahmavarcaseneti || 5.21.2||

 

|| iti ekavimsah khandah ||

 

|| dvavimsah khandah ||

 

atha yam caturthim juhuyattam juhuyatsamanaya svaheti

samanastrpyati || 5.22.1||

 

samane trpyati manastrpyati manasi trpyati parjanyastrpyati

parjanye trpyati vidyuttrpyati vidyuti trpyantyam yatkinca

vidyucca parjanyascadhitisthatastattrpyati tasyanu trptim

trpyati prajaya pasubhirannadyena tejasa brahmavarcaseneti

|| 5.22.2 ||

 

|| iti dvavimsah khandah ||

 

|| trayovimsah khandah ||

 

atha yam pancamim juhuyattam juhuyadudanaya

svahetyudanastrpyati || 5.23.1||

 

udane trpyati tvaktrpyati tvaci trpyantyam vayustrpyati

vayau trpyatyakasastrpyatyakase trpyati yatkinca

vayuscakasascadhitisthatastattrpyati tasyanu trptim

trpyati prajaya pasubhirannadyena tejasa brahmavarcasena

|| 5.23.2||

 

|| iti trayovimsah khandah ||

 

|| caturvimsah khandah ||

 

sa ya idamavidvagnihotram juhoti yathangaranapohya

bhasmani juhuyattadrktatsyat || 5.24.1||

 

atha ya etadevam vidvanagnihotram juhoti tasya sarvesu lokesu

sarvesu bhutesu sarvesvatmasu hutam bhavati || 5.24.2||

 

tadyathesikatulamagnau protam praduyetaivasarve

papmanah praduyante ya etadevam vidvanagnihotram juhoti

|| 5.24.3||

 

tasmadu haivamvidyadyapi candalayocchistam

prayacchedatmani haivasya tadvaisvanare hutasyaditi

tadesa slokah || 5.24.4||

 

yatheha ksudhita bala mataram paryupasata evasarvani

bhutanyagnihotramupasata ityagnihotramupasata iti || 5.24.5||

 

|| iti caturvimsah khandah ||

 

|| iti pancamo'dhyayah ||

 

|| sastho'dhyayah ||

 

|| prathamah khandah ||

 

svetaketurharuneya asa taha pitovaca svetaketo

vasa brahmacaryam na vai somyasmatkulino'nanucya

brahmabandhuriva bhavatiti || 6.1.1||

 

sa ha dvadasavarsa upetya caturvi

sarvanvedanadhitya mahamana anucanamani stabdha

eyaya tapitovaca || 6.1.2||

 

svetaketo yannu somyedam mahamana anucanamani

stabdho'syuta tamadesamapraksyah yenasrutasrutam

bhavatyamatam matamavijnatam vijnatamiti katham nu bhagavah

sa adeso bhavatiti || 6.1.3||

 

yatha somyaikena mrtpindena sarvam mrnmayam vijnata

syadvacarambhanam vikaro namadheyam mrttiketyeva satyam

|| 6.1.4||

 

yatha somyaikena lohamanina sarvam lohamayam vijnata

 syadvacarambhanam vikaro namadheyam lohamityeva

satyam || 6.1.5||

 

yatha somyikena nakhanikrntanena sarvam karsnayasam vijnata

syadvacarambhanam vikaro namadheyam krishnayasamityeva

satyamevasa adeso bhavatiti || 6.1.6||

 

na vai nunam bhagavantasta etadavedisuryaddhyetadavedisyankatham

me navaksyanniti bhagavame tadbravitviti tatha

somyeti hovaca || 6.1.7||

 

|| iti prathamah khandah ||

 

|| dvitiyah khandah ||

 

sadeva somyedamagra asidekamevadvitiyam |

taddhaika ahurasadevedamagra asidekamevadvitiyam

tasmadasatah sajjayata || 6.2.1||

 

kutastu khalu somyaivahovaca kathamasatah

sajjayeteti| sattveva somyedamagra

asidekamevadvitiyam || 6.2.2||

 

tadaiksata bahu syam prajayeyeti tattejo'srjata tatteja

aiksata bahu syam prajayeyeti tadapo'srjata |

tasmadyatra kvaca socati svedate va purusastejasa eva

tadadhyapo jayante || 6.2.3||

 

ta apa aiksanta bahvyah syama prajayemahiti ta

annamasrjanta tasmadyatra kva ca varsati tadeva bhuyisthamannam

bhavatyadbhya eva tadadhyannadyam jayate || 6.2.4||

 

|| iti dvitiyah khandah ||

 

|| trtiyah khandah ||

 

tesam khalvesam bhutanam trinyeva bijani

bhavantyandajam jivajamudbhijjamiti || 6.3.1||

 

seyam devataiksata hantahamimastisro devata anena

jivenatmananupravisya namarupe vyakaravaniti || 6.3.2||

 

tasam trivrtam trivrtamekaikam karavaniti seyam

devatemastisro devata anenaiva jivenatmananupravisya

namarupe vyakarot || 6.3.3||

 

tasam trivrtam trivrtamekaikamakarodyatha tu khalu

somyemastisro devatastrivrttrivrdekaika bhavati

tanme vijanihiti || 6.3.4 ||

 

|| iti trtiyah khandah ||

 

|| caturthah khandah ||

 

yadagne rohitatejasastadrupam yacchuklam tadapam

yatkrishnam tadannasyapagadagneragnitvam vacarambhanam

vikaro namadheyam trini rupanityeva satyam || 6.4.1||

 

yadadityasya rohitatejasastadrupam yacchuklam tadapam

yatkrishnam tadannasyapagadadityadadityatvam vacarambhanam

vikaro namadheyam trini rupanityeva satyam || 6.4.2||

 

yacchandramaso rohitatejasastadrupam yacchuklam tadapam

yatkrishnam tadannasyapagaccandraccandratvam vacarambhanam

vikaro namadheyam trini rupanityeva satyam || 6.4.3||

 

yadvidyuto rohitatejasastadrupam yacchuklam tadapam

yatkrishnam tadannasyapagadvidyuto vidyuttvam vacarambhanam

vikaro namadheyam trini rupanityeva satyam || 6.4.4||

 

etaddha sma vai tadvidvaahuh purve mahasala

mahasrotriya na no'dya

kascanasrutamamatamavijnatamudaharisyatiti hyebhyo

vidancakruh || 6.4.5||

 

yadu rohitamivabhuditi tejasastadrupamiti tadvidancakruryadu

suklamivabhudityapatadvidancakruryadu

krishnamivabhudityannasya rupamiti tadvidancakruh || 6.4.6||

 

yadvavijnatamivabhudityetasameva devatanaiti

tadvidancakruryatha tu khalu somyemastisro devatah

purusam prapya trivrttrivrdekaika bhavati tanme vijanihiti

|| 6.4.7||

 

|| iti caturthah khandah ||

 

|| pancamah khandah ||

 

annamasitam tredha vidhiyate tasya yah sthavistho

dhatustatpurisam bhavati yo madhyamastanma

yo'nisthastanmanah || 6.5.1||

 

apah pitastredha vidhiyante tasam yah sthavistho

dhatustanmutram bhavati yo madhyamastallohitam yo'nisthah

sa pranah || 6.5.2||

 

tejo'sitam tredha vidhiyate tasya yah sthavistho

dhatustadasthi bhavati yo madhyamah sa majja

yo'nisthah sa vak || 6.5.3||

 

annamayasomya manah apomayah pranastejomayi

vagiti bhuya eva ma bhagavanvijnapayatviti tatha

somyeti hovaca || 6.5.4||

 

|| iti pancamah khandah ||

 

|| sasthah khandah ||

 

dadhnah somya mathyamanasya yo'nima sa urdhvah samudisati

tatsarpirbhavati || 6.6.1||

 

evameva khalu somyannasyasyamanasya yo'nima sa urdhvah

samudisati tanmano bhavati || 6.6.2||

 

apapiyamananam yo'nima sa urdhvah samudisati

sa prano bhavati || 6.6.3 ||

 

tejasah somyasyamanasya yo'nima sa urdhvah samudisati

sa vagbhavati || 6.6.4||

 

annamayahi somya mana apomayah pranastejomayi vagiti

bhuya eva ma bhagavanvijnapayatviti tatha somyeti hovaca

|| 6.6.6||

 

|| iti sasthah khandah ||

 

|| saptamah khandah ||

 

sodasakalah somya purusah pancadasahani masih

kamamapah pibapomayah prano napibato vicchetsyata

iti || 6.7.1||

 

sa ha pancadasahani nasatha hainamupasasada kim bravimi

bho ityrcah somya yajusamaniti sa hovaca na vai

ma pratibhanti bho iti || 6.7.2||

 

tahovaca yatha somya mahato'bhya hitasyaiko'ngarah

khadyotamatrah parisistah syattena tato'pi na bahu

dahedevate sodasanam kalanameka kalatisista

syattayaitarhi vedannanubhavasyasanatha me vijnasyasiti

|| 6.7.3||

 

sa hasatha hainamupasasada taha yatkinca papraccha

sarvapratipede || 6.7.4||

 

tahovaca yatha somya mahato'bhyahitasyaikamangaram

khadyotamatram parisistam tam trnairupasamadhaya

prajvalayettena tato'pi bahu dahet || 6.7.5||

 

 evasomya te sodasanam kalanameka

kalatisistabhutsannenopasamahita prajvali

tayaitarhi vedananubhavasyannamayasomya mana apomayah

pranastejomayi vagiti taddhasya vijajnaviti vijajnaviti

|| 6.7.6||

 

|| iti saptamah khandah ||

 

|| asamah khandah ||

 

uddalako harunih svetaketum putramuvaca svapnantam me somya

vijanihiti yatraitatpurusah svapiti nama sata somya tada

sampanno bhavati svamapito bhavati tasmadena

svapitityacaksate svabhavati || 6.8.1||

 

sa yatha sakunih sutrena prabaddho disam disam

patitvanyatrayatanamalabdhva bandhanamevopasrayata

evameva khalu somya tanmano disam disam

patitvanyatrayatanamalabdhva pranamevopasrayate

pranabandhanahi somya mana iti || 6.8.2 ||

 

asanapipase me somya vijanihiti

yatraitatpuruso'sisisati namapa eva tadasitam nayante

tadyatha gonayo'svanayah purusanaya ityevam tadapa

acaksate'sanayeti tatritacchungamutpatitasomya

vijanihi nedamamulam bhavisyatiti || 6.8.3||

 

tasya kva mulasyadanyatrannadevameva khalu somyannena

sungenapo mulamanvicchadbhih somya sungena tejo

mulamanviccha tejasa somya sungena sanmulamanviccha

sanmulah somyemah sarvah prajah sadayatanah

satpratisthah || 6.8.4||

 

atha yatraitatpurusah pipasati nama teja eva tatpitam nayate

tadyatha gonayo'svanayah purusanaya ityevam tatteja

acasta udanyeti tatraitadeva sungamutpatitasomya

vijanihi nedamamulam bhavisyatiti || 6.8.5||

 

tasya kva mulasyadanyatradbhy'dbhih somya sungena tejo

mulamanviccha tejasa somya sungena sanmulamanviccha

sanmulah somyemah sarvah prajah sadayatanah satpratistha

yatha tu khalu somyemastisro devatah purusam prapya

trivrttrivrdekaika bhavati taduktam purastadeva bhavatyasya

somya purusasya prayato vanmanasi sampadyate manah prane

pranastejasi tejah parasyam devatayam || 6.8.6||

 

sa ya eso'nimaitadatmyamidasarvam tatsatyasa

atma tattvamasi svetaketo iti bhuya eva ma

bhagavanvijnapayatviti tatha somyeti hovaca || 6.8.7||

 

|| iti astamah khandah ||

 

|| navamah khandah ||

 

yatha somya madhu madhukrto nististhanti nanatyayanam

vrksanagamayanti || 6.9.1||

 

te yatha tatra na vivekam labhante'musyaham vrksasya

raso'smyamusyaham vrksasya raso'smityevameva khalu

somyemah sarvah prajah sati sampadya na viduh sati

sampadyamaha iti || 6.9.2 ||

 

ta iha vyaghro va siva vrko va varaho va kito va

patango va dava masako va yadyadbhavanti tadabhavanti

|| 6.9.3 ||

 

sa ya eso'nimaitadatmyamidasarvam tatsatyasa atma

tattvamasi svetaketo iti bhuya eva ma bhagavanvijnapayatviti

tatha somyeti hovaca || 6.9.4||

 

|| iti navamah khandah ||

 

|| dasamah khandah ||

 

imah somya nadyah purastatpracyah syandante

pascatpraticyastah samudratsamudramevapiyanti sa samudra

eva bhavati ta yatha tatra na viduriyamahamasmiyamahamasmiti

|| 6.10.1||

 

evameva khalu somyemah sarvah prajah sata agamya na viduh

sata agacchamaha iti ta iha vyaghro va siva

vrko va varaho va kito va patango va dava masako va

yadyadbhavanti tadabhavanti || 6.10.2||

 

sa ya eso'nimaitadatmyamidasarvam tatsatyasa atma

tattvamasi svetaketo iti bhuya eva ma bhagavanvijnapayatviti

tatha somyeti hovaca || 6.10.3||

 

|| iti dasamah khandah ||

 

|| ekadasah khandah ||

 

asya somya mahato vrksasya yo mule'bhyahanyajjivansravedyo

madhye'bhyahanyajjivansravedyo'gre'bhyahanyajjivansravetsa

esa jivenatmananuprabhutah pepiyamano modamanastisthati

|| 6.11.1||

 

asya yadekasakham jivo jahatyatha sa susyati

dvitiyam jahatyatha sa susyati trtiyam jahatyatha sa

susyati sarvam jahati sarvah susyati || 6.11.2||

 

evameva khalu somya viddhiti hovaca jivapetam vava kiledam

mriyate na jivo mriyate iti sa ya eso'nimaitadatmyamida

sarvam tatsatyasa atma tattvamasi svetaketo iti bhuya eva

ma bhagavanvijnapayatviti tatha somyeti hovaca || 6.11.3||

 

|| iti ekadasah khandah ||

 

|| dvadasah khandah ||

 

nyagrodhaphalamata aharetidam bhagava iti bhinddhiti bhinnam

bhagava iti kimatra pasyasityanvya ivema dhana bhagava

ityasamangaikam bhinddhiti bhinna bhagava iti kimatra

pasyasiti na kincana bhagava iti || 6.12.1||

 

tahovaca yam vai somyaitamanimanam na nibhalayasa

etasya vai somyaiso'nimna evam mahanyagrodhastisthati

sraddhatsva somyeti || 6.12.2||

 

sa ya eso'nimaitadatmyamidadsarvam tatsatyasa atma

tattvamasi svetaketo iti bhuya eva ma bhagavanvijnapayatviti

tatha somyeti hovaca || 6.12.3||

 

|| iti dvadasah khandah ||

 

|| trayodasah khandah ||

 

lavanametadudake'vadhayatha ma pratarupasidatha iti

sa ha tatha cakara tahovaca yaddosa lavanamudake'vadha

anga tadahareti taddhavamrsya na viveda || 6.13.1||

 

yatha vilinamevangasyantadacameti kathamiti lavanamiti

madhyadacameti kathamiti lavanamityantadacameti

kathamiti lavanamityabhiprasyaitadatha mopasidatha iti

taddha tatha cakara tacchasvatsamvartate tahovacatra

vava kila tatsomya na nibhalayase'traiva kileti || 6.13.2||

 

sa ya eso'nimaitadatmyamidasarvam tatsatyasa atma

tattvamasi svetaketo iti bhuya eva ma bhagavanvijnapayatviti

tatha somyeti hovaca || 6.13.3||

 

|| iti trayodasah khandah ||

 

|| caturdasah khandah ||

 

yatha somya purusam gandharebhyo'bhinaddhaksamaniya tam

tato'tijane visrjetsa yatha tatra pranvodanvadharanva

pratyanva pradhmayitabhinaddhaksa anito'bhinaddhakso

visrstah || 6.14.1||

 

tasya yathabhinahanam pramucya prabruyadetam disam gandhara

etam disam vrajeti sa gramadgramam prcchanpandito medhavi

gandharanevopasampadyetaivamevehacaryavanpuruso veda

tasya tavadeva ciram yavanna vimoksye'tha sampatsya iti

|| 6.14.2||

 

sa ya eso'nimaitadatmyamidasarvam tatsatyasa atma

tattvamasi svetaketo iti bhuya eva ma bhagavanvijnapayatviti

tatha somyeti hovaca || 6.14.3||

 

|| iti caturdasah khandah ||

 

|| pancadasah khandah ||

 

purusasomyotopatapinam jnatayah paryupasate janasi

mam janasi mamiti tasya yavanna vanmanasi sampadyate

manah prane pranastejasi tejah parasyam devatayam

tavajjanati || 6.15.1||

 

atha yadasya vanmanasi sampadyate manah prane pranastejasi

tejah parasyam devatayamatha na janati || 6.15.2||

 

sa ya eso'nimaitadatmyamidasarvam tat satyasa atma

tattvamasi svetaketo iti bhuya eva ma bhagavanvijnapayatviti

tatha somyeti hovaca || 6.15.3||

 

|| iti pancadasah khandah ||

 

|| sodasah khandah ||

 

purusasomyota

hastagrhitamanayantyapaharsitsteyamakarsitparasumasmai

tapateti sa yadi tasya karta bhavati tata evanrtamatmanam

kurute so'nrtabhisandho'nrtenatmanamantardhaya

parasum taptam pratigrhnati sa dahyate'tha hanyate || 6.16.1||

 

atha yadi tasyakarta bhavati tateva satyamatmanam kurute

sa satyabhisandhah satyenatmanamantardhaya parasum taptam

pratigrhnati sana dahyate'tha mucyate || 6.16.2||

 

sa yatha tatra nadahyetaitadatmyamidasarvam tatsatyasa

atma tattvamasi svetaketo iti taddhasya vijajnaviti

vijajnaviti || 6.16.3||

 

|| iti sodasah khandah ||

 

|| iti sastho'dhyayah ||

 

|| saptamo'dhyayah ||

 

|| prathamah khandah ||

 

adhihi bhagava iti hopasasada sanatkumaram naradasta

hovaca yadvettha tena mopasida tatasta urdhvam vaksyamiti

sa hovaca || 7.1.1||

 

rgvedam bhagavo'dhyemi yajurvedasamavedamatharvanam

caturthamitihasapuranam pancamam vedanam vedam pitryarasim

daivam nidhim vakovakyamekayanam devavidyam brahmavidyam

bhutavidyam ksatravidyam naksatravidya

sarpadevajanavidyametadbhagavo'dhyemi || 7.1.2||

 

so'ham bhagavo mantravidevasmi natmavicchrutahyeva me

bhagavaddrsebhyastarati sokamatmaviditi so'ham bhagavah

socami tam ma bhagavanchokasya param tarayatviti

tahovaca yadvai kincaitadadhyagistha namaivaitat || 7.1.3||

 

nama va rgvedo yajurvedah samaveda atharvanascaturtha

itihasapuranah pancamo vedanam vedah pitryo rasirdaivo

nidhirvakovakyamekayanam devavidya brahmavidya bhutavidya

ksatravidya naksatravidya sarpadevajanavidya

namaivaitannamopassveti || 7.1.4 ||

 

sa yo nama brahmetyupaste yavannamno gatam tatrasya

yathakamacaro bhavati yo nama brahmetyupaste'sti

bhagavo namno bhuya iti namno vava bhuyo'stiti tanme

bhagavanbravitviti || 7.1.5||

 

|| iti prathamah khandah ||

 

|| dvitiyah khandah ||

 

vagvava namno bhuyasi vagva rgvedam vijnapayati yajurveda

samavedamatharvanam caturthamitihasapuranam pancamam vedanam vedam

pitryadaivam nidhim vakovakyamekayanam devavidyam

brahmavidyam bhutavidyam ksatravidyasarpadevajanavidyam

divam ca prthivim ca vayum cakasam capasca tejasca

devamanusyapasuvayaca

trnavanaspatinsvapadanyakitapatangapipilakam

dharmam cadharmam ca satyam canrtam ca sadhu casadhu ca

hrdayajnam cahrdayajnam ca yadvai vannabhavisyanna dharmo

nadharmo vyajnapayisyanna satyam nanrtam na sadhu nasadhu

na hrdayajno nahrdayajno vagevaitatsarvam vijnapayati

vacamupassveti || 7.2.1||

 

sa yo vacam brahmetyupaste yavadvaco gatam tatrasya

yathakamacaro bhavati yo vacam brahmetyupaste'sti

bhagavo vaco bhuya iti vaco vava bhuyo'stiti tanme

bhagavanbravitviti || 7.2.2||

 

|| iti dvitiyah khandah ||

 

|| trtiyah khandah ||

 

mano vava vaco bhuyo yatha vai dve vamalake dve va kole

dvau vaksau mustiranubhavatyevam vacam ca nama ca

mano'nubhavati sa yada manasa manasyati

mantranadhiyiyetyathadhite karmani kurviyetyatha kurute

putrapasuimam ca

lokamamum ceccheyetyathecchate mano hyatma mano hi loko

mano hi brahma mana upassveti || 7.3.1 ||

 

sa yo mano brahmetyupaste yavanmanaso gatam tatrasya

yathakamacaro bhavati yo mano brahmetyupaste'sti

bhagavo manaso bhuya iti manaso vava bhuyo'stiti

tanme bhagavanbravitviti || 7.3.2||

 

|| iti trtiyah khandah ||

 

|| caturthah khandah ||

 

sankalpo vava manaso bhuyanyada vai sankalpayate'tha

manasyatyatha vacamirayati tamu namnirayati namni

mantra ekam bhavanti mantresu karmani || 7.4.1||

 

tani ha va etani sankalpaikayanani sankalpatmakani

sankalpe pratisthitani samaklrpatam dyavaprthivi

samakalpetam vayuscakasam ca samakalpantapasca

tejasca tesasam klrptyai varsasankalpate

varsasya sanklrptya annasankalpate'nnasya sam klrptyai

pranah sankalpante prananasam klrptyai mantrah sankalpante

mantranasam klrptyai karmani sankalpante karmanam

sanklrptyai lokah sankalpate lokasya sam klrptyai sarva

sankalpate sa esa sankalpah sankalpamupassveti || 7.4.2 ||

 

sa yah sankalpam brahmetyupaste sanklrptanvai sa lokandhruvandhruvah

pratisthitan pratisthito'vyathamananavyathamano'bhisidhyati

yavatsankalpasya gatam tatrasya yathakamacaro bhavati yah

sankalpam brahmetyupaste'sti bhagavah sankalpadbhuya iti

sankalpadvava bhuyo'stiti tanme bhagavanbravitviti || 7.4.3||

 

|| iti caturthah khandah ||

 

|| pancamah khandah ||

 

cittam vava sam kalpadbhuyo yada vai cetayate'tha

sankalpayate'tha manasyatyatha vacamirayati tamu namnirayati

namni mantra ekam bhavanti mantresu karmani || 7.5.1||

 

tani ha va etani cittaikayanani cittatmani citte

pratisthitani tasmadyadyapi bahuvidacitto bhavati

nayamastityevainamahuryadayam veda yadva ayam

vidvannetthamacittah syadityatha yadyalpaviccittavanbhavati

tasma evota susrusante citta

cittamatma cittam pratistha cittamupassveti || 7.5.2 ||

 

sa yascittam brahmetyupaste cittanvai sa lokandhruvandhruvah

pratisthitanpratisthito'vyathamananavyathamano'bhisidhyati

yavaccittasya gatam tatrasya yathakamacaro bhavati yascittam

brahmetyupaste'sti bhagavascittadbhuya iti cittadvava

bhuyo'stiti tanme bhagavanbravitviti || 7.5.3||

 

|| iti pancamah khandah ||

 

|| sasthah khandah ||

 

dhyanam vava cittadbhuyo dhyayativa prthivi

dhyayativantariksam dhyayativa dyaurdhyayantivapo

dhyayantiva parvata devamanusyastasmadya iha manusyanam

mahattam prapnuvanti dhyanapadaivaiva te bhavantyatha

ye'lpah kalahinah pisuna upavadinaste'tha ye prabhavo

dhyanapadaivaiva te bhavanti dhyanamupassveti || 7.6.1||

 

sa yo dhyanam brahmetyupaste yavaddhyanasya gatam tatrasya

yathakamacaro bhavati yo dhyanam brahmetyupaste'sti

bhagavo dhyanadbhuya iti dhyanadvava bhuyo'stiti

tanme bhagavanbravitviti || 7.6.2||

 

|| iti sasthah khandah ||

 

|| saptamah khandah ||

 

vijnanam vava dhyanadbhuyah vijnanena va rgvedam vijanati

yajurvedasamavedamatharvanam caturthamitihasapuranam

pancamam vedanam vedam pitryadaivam nidhim

vakovakyamekayanam devavidyam brahmavidyam bhutavidyam

ksatravidyam naksatravidyadivam ca

prthivim ca vayum cakasam capasca tejasca deva

manusyapasuvayaca

trnavanaspatinchvapadanyakitapatangapipilakam

dharmam cadharmam ca satyam canrtam ca sadhu casadhu ca

hrdayajnam cahrdayajnam cannam ca rasam cemam ca lokamamum

ca vijnanenaiva vijanati vijnanamupassveti || 7.7.1 ||

 

sa yo vijnanam brahmetyupaste vijnanavato vai sa

lokanjnanavato'bhisidhyati yavadvijnanasya gatam tatrasya

yathakamacaro bhavati yo vijnanam brahmetyupaste'sti bhagavo

vijnanadbhuya iti vijnanadvava bhuyo'stiti tanme

bhagavanbravitviti || 7.7.2||

 

|| iti saptamah khandah ||

 

|| astamah khandah ||

 

balam vava vijnanadbhuyo'pi ha satam vijnanavatameko

balavanakampayate sa yada bali bhavatyathotthata

bhavatyuttisthanparicarita bhavati paricarannupasatta

bhavatyupasidandrasta bhavati srota bhavati manta bhavati

boddha bhavati karta bhavati vijnata bhavati balena vai prthivi

tisthati balenantariksam balena dyaurbalena parvata balena

devamanusya balena pasavasca vayaca trnavanaspatayah

svapadanyakitapatangapipilakam balena lokastisthati

balamupassveti || 7.8.1||

 

sa yo balam brahmetyupaste yavadbalasya gatam tatrasya

yathakamacaro bhavati yo balam brahmetyupaste'sti bhagavo

baladbhuya iti baladvava bhuyo'stiti tanme

bhagavanbravitviti || 7.8.2||

 

|| iti astamah khandah ||

 

|| navamah khandah ||

 

annam vava baladbhuyastasmadyadyapi dasa

ratrirnasniyadyadyu ha

jivedathavadrastasrotamantaboddhakartavijnata

bhavatyathannasyayai drasta bhavati srota bhavati manta

bhavati boddha bhavati karta bhavati vijnata

bhavatyannamupassveti || 7.9.1||

 

sa yo'nnam brahmetyupaste'nnavato vai sa

lokanpanavato'bhisidhyati  yavadannasya gatam tatrasya

yathakamacaro bhavati yo'nnam brahmetyupaste'sti

bhagavo'nnadbhuya ityannadvava bhuyo'stiti tanme

bhagavanbravitviti || 7.9.2||

 

|| iti navamah khandah ||

 

|| dasamah khandah ||

 

apo vavannadbhuyastasmadyada suvrstirna bhavati

vyadhiyante prana annam kaniyo bhavisyatityatha yada

suvrstirbhavatyanandinah prana bhavantyannam bahu

bhavisyatityapa evema murta yeyam prthivi yadantariksam

yaddyauryatparvata yaddevamanusyayatpasavasca vayaca

trnavanaspatayah svapadanyakitapatangapipilakamapa

evema murta apa upassveti || 7.10.1||

 

sa yo'po brahmetyupasta apnoti sarvankama

yavadapam gatam tatrasya yathakamacaro bhavati yo'po

brahmetyupaste'sti bhagavo'dbhyo bhuya ityadbhyo vava

bhuyo'stiti tanme bhagavanbravitviti || 7.10.2||

 

|| iti dasamah khandah ||

 

|| ekadasah khandah ||

 

tejo vavadbhyo bhuyastadva etadvayumagrhyakasamabhitapati

tadahurnisocati nitapati varsisyati va iti teja eva

tatpurvam darsayitvathapah srjate tadetadurdhvabhisca

tirascibhisca vidyudbhirahradascaranti tasmadahurvidyotate

stanayati varsisyati va iti teja eva tatpurvam darsayitvathapah

srjate teja upassveti || 7.11.1||

 

sa yastejo brahmetyupaste tejasvi vai sa tejasvato

lokanbhasvato'pahatatamaskanabhisidhyati yavattejaso gatam

tatrasya yathakamacaro bhavati yastejo brahmetyupaste'sti

bhagavastejaso bhuya iti tejaso vava bhuyo'stiti tanme

bhagavanbravitviti || 7.11.2||

 

|| iti ekadasah khandah ||

 

|| dvadasah khandah ||

 

akaso vava tejaso bhuyanakase vai suryacandramasavubhau

vidyunnaksatranyagnirakasenahvayatyakasena

srnotyakasena pratisrnotyakase ramata akase na ramata

akase jayata akasamabhijayata akasamupassveti

|| 7.12.1||

 

sa ya akasam brahmetyupasta akasavato vai sa

lokanprakasavato'sambadhanurugayavato'bhisidhyati

yavadakasasya gatam tatrasya yathakamacaro bhavati

ya akasam brahmetyupaste'sti bhagava akasadbhuya iti

akasadvava bhuyo'stiti tanme bhagavanbravitviti

|| 7.12.2||

 

|| iti dvadasah khandah ||

 

|| trayodasah khandah ||

 

smaro vavakasadbhuyastasmadyadyapi bahava asiranna

smaranto naiva te kancana srnuyurna manviranna vijaniranyada

vava te smareyuratha srnuyuratha manvirannatha vijaniransmarena

vai putranvijanati smarena pasunsmaramupassveti || 7.13.1||

 

sa yah smaram brahmetyupaste yavatsmarasya gatam tatrasya

yathakamacaro bhavati yah smaram brahmetyupaste'sti bhagavah

smaradbhuya iti smaradvava bhuyo'stiti tanme

bhagavanbravitviti || 7.13.2||

 

|| iti trayodasah khandah ||

 

|| caturdasah khandah ||

 

asa vava smaradbhuyasyaseddho vai smaro mantranadhite

karmani kurute putrapasuimam ca

lokamamum cecchata asamupassveti || 7.14.1||

 

sa ya asam brahmetyupasta asayasya sarve kamah

samrdhyantyamogha hasyasiso bhavanti yavadasaya

gatam tatrasya yathakamacaro bhavati ya asam

brahmetyupaste'sti bhagava asaya bhuya ityasaya vava

bhuyo'stiti tanme bhagavanbravitviti || 7.14.2||

 

|| iti caturdasah khandah ||

 

|| pancadasah khandah ||

 

prano va asaya bhuyanyatha va ara nabhau samarpita

evamasminprane sarvapranah pranena yati

pranah pranam dadati pranaya dadati prano ha pita prano

mata prano bhrata pranah svasa prana acaryah

prano brahmanah || 7.15.1||

 

sa yadi pitaram va mataram va bhrataram va svasaram vacaryam

va brahmanam va kincidbhrsamiva pratyaha

dhiktvastvityevainamahuh pitrha vai tvamasi matrha vai

tvamasi bhratrha vai tvamasi svasrha vai tvamasyacaryaha

vai tvamasi brahmanaha vai tvamasiti || 7.15.2||

 

atha yadyapyenanutkrantaprananchulena samasam

vyatisandahennaivainam bruyuh pitrhasiti na matrhasiti

na bhratrhasiti na svasrhasiti nacaryahasiti

na brahmanahasiti || 7.15.3||

 

prano hyevaitani sarvani bhavati sa va esa evam pasyannevam

manvana evam vijanannativadi bhavati tam

cedbruyurativadyasityativadyasmiti bruyannapahnuvita

|| 7.15.4||

 

|| iti pancadasah khandah ||

 

|| sodasah khandah ||

 

esa tu va ativadati yah satyenativadati so'ham bhagavah

satyenativadaniti satyam tveva vijijnasitavyamiti satyam

bhagavo vijijnasa iti || 7.16.1||

 

|| iti sodasah khandah ||

 

|| saptadasah khandah ||

 

yada vai vijanatyatha satyam vadati navijanansatyam vadati

vijananneva satyam vadati vijnanam tveva vijijnasitavyamiti

vijnanam bhagavo vijijnasa iti || 7.17.1||

 

|| iti saptadasah khandah ||

 

|| astadasah khandah ||

 

yada vai manute'tha vijanati namatva vijanati matvaiva

vijanati matistveva vijijnasitavyeti matim bhagavo

vijijnasa iti || 7.18.1||