Chandogya Upanisad

 

 

 

om apyayantu mamangani vak pranas caksuh srotram atho balam indriyani ca. sarvani sarvam brahmopanisadam maham brahma nirakuryam ma ma brahma nirakarod anirakaranam astv anirakaranam me 'stu tadatmani nirate ya upanisatsu dharmas te mayi santu mayi santu. om santih santih santih.

 

1.1.1

om ity etad aksaram udgitham upasita, om iti hy udgayati yasyopavyakhyanam.

1.1.2

esam bhutanam prthivi rasah prthivya apo raso 'pam osadhayo rasa osadinam puruso rasah purusasya vag raso vaca rg rasa rca sama rasah samna udgitho rasah.

1.1.3

sa esa rasanam+ rasa-tamah paramah parardhyo 'stamo yad udgithah.

1.1.4

katama katamark katamat katamat sama katamah katama udgitha iti vimrstam bhavati.

1.1.5

vag evark pranah samom ity etad aksaram udgithah. tad va etan mithunam yad vak ca pranas cark ca sama ca.

1.1.6

tad etan mithunam om ity etasminn aksare sam+srjyate yada vai mithunau samagacchata apayato vai tav anyonyasya kamam.

1.1.7

apayita ha vai kamanam bhavati ya etad evam vidvan aksaram udgitham upaste.

1.1.8

tad va etad anjnaksaram ya dhi kincanujanaty om ity eva tadahaiso eva samrddhir yad anujna samardhayita ha vai kamanam bhavati ya etad evam vidvan aksaram udgitham upaste.

1.1.9

teneyam trayi vidya vartata om ity asravayaty om iti sam+saty om ity udgayaty etasyaivaksarasyapacitya mahimna rasena.

1.1.10

tenobhau kuruto yas caitad evam veda yas ca na veda. nana tu vidya cavidya ca yad eva vidyaya karoti sraddhayaopanisada tad eva virya-vattaram bhavatiti khalv etasyaivaksarasyopavyakhyanam bhavati.

 

1.2.1

devasura ha vai yatra samyatira ubhaye prajapatyas tad dha deva udgitham ajahrur anenainan abhibhavisyama iti.

1.2.2

te ha nasikyam pranam udgitham upasam cakrire tam+ hasurah papmana vividhus tasmat tenobhayam jighrati surabhi ca durgandhi ca papmana hy esa viddhah.

1.2.3

atha ha vacam udgitham upasam cakrire tam+ hasurah papmana vividhus tasmat tayobhayam vadati satyam canrtam ca papmana hy esa viddha.

1.2.4

atha ha caksur udgitham upasam cakrire tad dhasurah papmana vividhus tasmat tenobhayam pasyati darsaniyam cadarsaniyam ca papmana hy etad viddham.

1.2.5

atha ha srotram udgitham upasam cakrire tad dhasurah papmana vividhus tasmat tenobhayam+ srnoti sravaniyam casravaniyam ca papmana hy etad viddham.

1.2.6

atha ha mana udgitham upasam cakrire tad dhasurah papmana vividhus tasmat tenobhayam+ sankalpayate sankalpaniyam casankalpaniyamca papmana hy etad viddham.

1.2.7

atha ha ya evayam mukhyam pranas tam udgitham upasam cakrire tam+ hasurah rtva vidadhvam+sur yathasmanam akhanam rtva vidhvam+sate.

1.2.8

evam yathasmanam akhanam rtva vidhvam+sata evam+ haiva sa vidhvam+sate ya evam-vidi papam kamayate yas cainam abhidasati sa eso 'smakhanah.

1.2.9

naivaitena surabhi na durgandhi vijanaty apahata-papma hy esa tena yad asnati yat pibati tenetaran pranan avati. etam u evavanto 'vittvotkramati vyadadaty evantata iti.

1.2.10

tam+ hangira udgitham upasam cakra etam anu evangirasam manyante 'nghanam yad rasah.

1.2.11

tena tam+ ha brhaspatir udgitham upasam cakra etam u eva brhaspatim manyante vag ghi brhati tasya esa patih.

1.2.12

tena tam+ hayasya udgitham upasam cakra etam u evayasyam manyanta asyad yad ayate.

1.2.13

tena tam+ ha bako dalbhyo vidam cakara. sa ha nimisiyanam udgata babhuva sa ha smaibhyah kaman agayati.

1.2.14

agata ha vai kamanam bhavati ya etad evam vidvan aksaram udgitham upasta ity adhyatmam.

 

1.3.1

athadhidaivatam ya evasau tapati tam udgitham upasitodyan va esa prajabhya udgayati udyam+s tamo-bhayam apahanty apahanta ha vai bhayasya tamaso bhavati ya evam veda.

1.3.2

samana u evayam casau cosno 'yam usno 'sau svara itimam acaksate svara iti pratyasvara ity amum tasmad va etam imam amum codgitham upasita.

1.3.3

atha khalu vyanam evodgitham upasita yad vai praniti sa prano yad apaniti so 'panah. atha yah pranapanayoh sandhih sa vyano yo vyanah sa vak tasmad apranann anapanan vacam abhivyaharati.

1.3.4

ya vak sark tasmad apranann anapanann rcam abhivyaharati yark tat sama tasmad apranann anapanan sama gayati yat sama sa udgithas tasmad apranann anapanann udgayati.

1.3.5

ato yany anyani virya-vanti karmani yathagner manthanam ajeh saranam drdhasya dhanusa ayamanam apranann anapanams tani karoty etasya hetor vyanam evodgitham upasita.

1.3.6

atha khalugithaksarany upasitodgitha iti prana evotpranena hy uttisthati vag gir vaco ha gira ity acaksate 'nnam tham anne hidam+ sarvam+ sthitam.

1.3.7

dyaur evod antariksam gih prthivi tham aditya evod vayur gir antis tham+ sama-veda evody yajur-vedo gir rg-vedas tham dugdhe 'smai vad doham yo vaco doho 'nna-van annado bhavati ya etany evam vidvan udgithaksarany upasta udgitha iti.

1.3.8

atha khalv asih-samrddhir upasarananity upasita yena samna stosyan syat tat samopadhavet.

1.3.9

yasyam rci tam rcam nad arseyam tam rsim yam devatam abhistosyan syat tam devatam upadhavet.

1.3.10

yena cchandasa stosyan syat tac chanda upadhaved yena stomena stosyamanah syat tam+ stomam upadhavet.

1.3.11

yam disam abhistosyan syat tam disam upadhavet.

1.3.12

atmanam antata upasrtya stuvati kamam dhyayann apramatto 'bhyaso ha yad asmai sa kamah samrddhyate yat-kamah stuviteti.

 

1.4.1

om ity etad aksaram udgitham upasitom it hy udgayati tasyopakhyanam.

1.4.2

deva vai mrtyor bibhyatas trayim pravisam+s te chandobhir acchadayan yad ebhir acchadayam+s tac chandasam chandas tvam.

1.4.3

tan u tatra mrtyur yatha matsyam udake paripasyad evam paryapasyad rci samni yajusi. te nu vittvordhva rcah samno yajusah svaram eva pravisan.

1.4.4

yada va rcam apnoty om ity evatisvaraty evam+ samaivam yajur esa u svaro yad etad aksaram etad amrtam abhayam tat pravisya deva amrta abhaya abhavan.

1.4.5

sa ya etad evam vidvan aksaram pranauty etad evaksaram+ svaram amrtam abhayam pravisati tat pravisya yad amrta devas tad amrto bhavati.

 

1.5.1

atha khalu ya udgithah sa pranavo yah pranavah sa udgitha ity asau va aditya udgitha esa pranava om iti hy esa svarann eti.

1.5.2

etam u evaham abhyagamisam tasman mama tvam eko 'siti ha kausitakih putram uvaca rasmim+s tvam paryavartayad bahavo vai te bhavisyantity adhidaivatam.

1.5.3

athadhyatmam ya evayam mukhyah pranas tad ugitham upasitom iti hy esa svarann eti.

1.5.4

etam u evaham abhyagamisam tasman mama tvam eko 'siti ha kausitakih putram uvaca pranam+s tvam bhumanam abhigayatad bahavo vai me bhavisyantiti.

1.5.5

atha khalu ya udgithah sa pranavo yah pranavah sa udgitha iti hotr-sadanad dhaivapi durudgitam anusamaharatity anusamaharatiti.

 

1.6.1

iyam evargbhih sama tad etad etasyam rcy adhyudham+ sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyata iyam eva sagnir amas tat sama.

1.6.2

antariksam evarg vayuh sama tad etad etasyam rcy adhyudham sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyate 'ntariksam eva sa vayur amas tat sama.

1.6.3

dyaur evarg adityah sama tad etad etasyam rcy adhyudham sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyate dyaur eva sadityo 'mas tat sama.

1.6.4

naksatrany evark candramah sama tad etad etasyam rcy adhyudham sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyate naksatrany eva sa candrama amas tat sama.

1.6.5

atha yad etad adityasya suklam bhah saivarg atha yan nilam parah krishnam tat sama tad etad etasyam rcy adhyudham sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyate.

1.6.6

atha yad etad adityasya suklam bhah saiva satha yan nilam parah krishnam tad amas tat samatha ya eso 'ntar-aditye hiranmayahpuruso drsyate hiranya-smasrur hiranya-kesa a-pranakhat sarva eva suvarnah.

1.6.7

tasya yatha kapyasam pundarikam evam aksini tasyod iti nama sa esa sarvebhyah papmabhya ud iti udeiti ha vai sarvebhyah papmabhyo ya evam veda.

1.6.8

tasyark ca sama ca gesnau tasmad udgithas tasmat tv evodgataitasya hi gata sa esa ye camusmat paranco lokas tesam ceste deva-kamanam cety adhidaivatam.

 

1.7.1

athadhyatmam vag evark pranah sama tad etad etasyam rcy adhyudham+ sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyate. vag eva sa prano 'mas tat sama.

1.7.2

caksur evarg atma sama tad etad etasyam rcy adhyudham+ sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyate. caksur eva satmamas tat sama.

1.7.3

srotram evarn manah sama tad etad asyam rcy adhyudham+ sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyate. srotram eva sa mano 'mas tat sama.

1.7.4

atha yad etad aksnah suklam bhah saivarg atha yan nilam parah krishnam tat sama

tad etad asyam rcy adhyudham+ sama tasmad rcy adhyudham+ sama giyate. atha yad etaitad aksnah suklam bhah saiva satha yan nilam parah krishnam tad amas tat sama.

1.7.5

atha ya eso 'ntar-aksini puruso drsyate saivark tat sama tad uktham tad yajus tad brahma tasyaitasya tad eva rupam yad amusya rupam yav amusya gesnau tau gesnau yan nama tan nama.

1.7.6

sa esa ye caitasmad arvanco lokas tesam ceste manusya-kamanam ceti tad ya ime vinayam gayanty etam te gayanti tasmat te dhana-sanayah.

1.7.7

atha ya etad evam vidvan sama gayaty ubhau sa gayati so 'munaiva sa esa ye camusmat paranco lokas tam+s capnoti deva-kamam+s ca.

1.7.8

athanenaiva ye caitasmad arvanco lokas tam+s capnoti manusya-kama+s ca tasmad u haivam-vid udgata bruyat.

1.7.9

kam te kamam agayanity esa hy eva kamaganasyeste ya evam vidvan sama gayati sama gayati.

 

1.8.1

trayo hodgithe kusala babhuvuh silakah slavatyas caikitayano dalbhyah pravahano jaivalir iti, te hocur udgithe vai kusalah smo hantodgithe katham vadama iti.

1.8.2

tatheti ha samupavivisuh, sa ha pravahano jaivalir uvaca, bhagavan tav agre vadatam brahmanyor vadator vacam+ srosyamiti.

1.8.3

sa ha silakah salavatyas caikitayanam dalbhyam uvaca hanta tva prcchani, prccheti hovaca.

1.8.4

ka samno gatir iti, svara iti hovaca, svarasya ka gatir iti, prana iti hovaca, pranasya ka gatir ity annam iti hovacannasya ka gatir ity apa iti hovaca.

1.8.5

apam ka gatir ity asau loka iti hovacamusya lokasya ka gatir iti na svargam lokam atinayed iti hovaca, svargam vayam lokam+ samabhisamsthapayamah svarga-sam+sthavam+ hi sameti.

1.8.6

tam+ ha silakah salavatyas caikitayanam dalbhyam uvacapratisthitam vai kila te dalbhya sama yas tv etarhi bruyan murdha te vipatisyatiti murdha te vipated iti.

1.8.7

hantaham etad bhagavato vedaniti, viddhiti hovacamusya lokasya ka gatir ity ayam loka iti hovacasya lokasya ka gatir iti pratistham lokam atinayed iti hovaca, pratistham vayam lokam+ samabhisam+sthapayamah pratistha-sam+stavam+ hi sameti.

1.8.8

tam+ ha pravahano jaivalir uvacanta-vad vai kila te salavatya sama yas tv etarhi bruyan murdha te vipatisyatiti murdha te vipated iti hantaham etad bhagavato vedaniti, viddhiti hovaca.

 

1.9.1

asya lokasya ka gatir ity akasa iti hovaca sarvani ha va imani bhutany akasad eva samutpadyanta akasam praty astam yanty akaso hy evaibhyo jyayan akasah parayanam.

1.9.2

sa esa paro-varayanugithah sa eso 'nantah paro-variyo hasya bhavati paro-variyaso ha lokan jayati ya etad evam vidvan paro-variyam+ samudgitham aste.

1.9.3

tam+ haitam atidhanva saunaka udara-sandilyayoktvovaca yavat ta enam prajayam udgitham vedisyante paro-variyo haibhyas tavad asmil+ loke jivanam bhavisyati.

1.9.4

tathamusmil+ loke loke iti sa etad evam vidvan upaste paro-variya eva hasyasmil+ loke jivanam bhavati tathamusmil+ loke loka iti loke loka iti.

 

1.10.1

mataci-hatesu kurusv atikya saha jaya-yosas tarhi cakrayana ibhya-grame pradanaka uvasa.

1.10.2

sa hebhyam kulmasan khadantam bibhikse tam+ hovaca. neto 'nye vidyante yac ca ye ma ima upanihita iti.

1.10.3

etesam me dehiti hovaca, tan asmai pradadau hantanupanam ity ucchistam vai me pitam+ syad iti hovaca.

1.10.4

na svid ete 'py ucchista iti na va ajivisya iman akhadann iti hovaca kamo ma upadanam iti.

1.10.5

sa ha khaditvatisesan jayaya ajahara sagra eva su-bhiksa babhuva tan pratigrhya nidadhau.

1.10.6

sa ha prath sanjihana uvaca yad batannasya labhemahi labhemahi dhana-matram+ rajasau yaksyate sa ma sarvair artvijyair vrniteti.

1.10.7

tam jayovaca hanta pata ima eva kulmasa iti tan khaditvamum yajnam vitatam eyaya.

1.10.8

tatrodgatrn astave stosyamanan upopavivesa, sa ha prastotaram uvaca.

1.10.9

prastotarya devata prastavam anvayatta tam ced avidvan prastosyasi murdha te vipatisyatiti.

1.10.10

evam evodgataram uvacodgatarya devatodgitham anvayatta tam ced avidvan udgasyasi murdha te vipatisyatiti.

1.10.11

evam eva pratihartaram uvaca, pratihartar ya devata pratiharam anvayatta tam ced avidvan pratiharisyasi murdha te vipatisyatiti, te ha samaratas tusnim asam cakrire.

 

1.11.1

atha hainam yajamana uvaca, bhagavantam va aham vividisanity usastir asmi cakrayana iti hovaca.

1.11.2

sa hovaca, bhagavantam va aham ebhih sarvair artvijyaih paryaisisam bhagavato va aham avittvyany anavrsi.

1.11.3

bhagavam+s tv eva me sarvair artvijyair iti tathety atha tarhy eta eva samatisrstah stuvatam yavat tebhyo dhanam dadyas tavan mama dadya iti, tatheti ha yajamana uvaca.

1.11.4

atha hainam prastotopasasada, prastotar ya devata prastavam anvayatta tam ced avidvan prastosyasi murdha te vipatisyatiti, ma bhagavan avocat katama devateti.

1.11.5

prana iti hovaca, sarvani ha va imani bhutani pranam evabhisamvisanti pranam abhyujjihate saisa devata prastavam anvayatta tam ced avidvan prastosyo murdha te vyapatisyat tathoktasya mayeti.

1.11.6

atha hainam udgatopasasadodgatar ya devatodgitham anvayatta tam ced avidvan udgasyasi murdha te vipatisyatiti, ma bhagavan avocat katama sa devateti.

1.11.7

aditya iti hovaca, sarvani ha va imani bhutany adityam uccaih santam gayanti saisa devatodgitham anvayatta tam ced avidvan udagasyo murdha te vyapatisyat tathoktasya mayeti.

1.11.8

atha hainam pratihartopasasada, partihartar ya devata pratiharam anvayatta tam ced avidvan pratiharisyasi murdha te vipatisyatiti, ma bhagavan avocat katama sa devateti.

1.11.9

annam iti hovaca, sarvani ha va imani bhutany annam eva pratiharamanani jivanti saisa devata pratiharam anvayatta tam ced avidvan pratyaharisyo murdha te vyapatisyat tathoktasya mayeti tathoktasya mayeti.

 

1.12.1

athatah sauva udgithas tad dha bako dalbhyo glavo va maitreyah svadhyayam udvavraja.

1.12.2

tasmai sva svetah pradurbabhuva, tam anye svana upasametyocur annam no bhagavan agayatv asanayama va iti.

1.12.3

tan hovacehaiva ma pratar upasamiyateti, tad dha bako dalbhyo glavo va maitreyah pratipalayam cakara.

1.12.4

te ha yathaiveam bahis-pavamanena stosyamanah sam+rabdhah sarpantity eva masasrpus te ha samupavisya him cakuh.

1.12.5

om3 mada3mom3piba3mom3devo varunah prajapatih savita2nnam iha2harad anna-pate3nnam iha2ahara2haro3m iti.

 

1.13.1

ayam vava loko ha-u-karo vayur ha-i-karas candrama atha-kara atmeha-karo 'gnir i-karah.

1.13.2

aditya u-karo nihava e-karo visve-deva auho-i-karah prajapatir him-karah pranah svaro 'nnam ya vag virat.

1.13.3

dugdhe 'smai vag doham yo vaco doho 'nna-van annado bhavati ya etam evam sanman upanisadam vedopanisadam veda iti.

 

2.1.1

om samastasya khalu samna upasanam+ sadhu yat khalu sadhu tat samety acaksate yad asadhu yad asameti.

2.1.2

tad utapy ahuh samnainam upagad iti sadhunainam upagad ity eva tad ahur asamnainam upagad ity asadhunainam upagad ity eva tad ahuh.

2.1.3

athotapy ahuh sama no bateti yat sadhu bhavati sadhu batety eva tad ahur asama no bateti yad asadhu bhavaty asadhu batety eva tad ahuh.

2.1.4

sa ya etad evam vidvan sadhu samety upaste 'bhyaso ha yad enam+ sadhavo dharma a ca gaccheyur upa ca nameyuh.

 

2.2.1

lokesu panca-vidham+ samopasita prthivi him-karo 'gnih prastavo 'ntariksam udgitha adityah pratiharo dyaur nidhanam ity urdhvesu.

2.2.2

athavrttesu dyaur him-kara adityah prastavo 'ntariksam udgitho 'gnih pratiharah prthivi nidhanam.

2.2.3

kalpante hasmai loka urdhvas cavrttas ca ya etad evam vidval+ lokesu panca-vidham+ samopaste.

 

2.3.1

vrstau panca-vidham+ samopasita puro-vato him-karo megho jayate sa prastavo vapati sa udgitho vidyotate stanayati sa pratiharah.

2.3.2

udgrhnati tan nidhanam varsati hasya varsayati ha ya etad evam vidvan vrstau panca-vidham+ samopaste.

 

2.4.1

sarvasv apsu panca-vidham+ samopasita megho yat samplavate sa him-karo yad varsati sa prastavo yah pracyah syandante sa udgitho yah praticyah sa pratiharah samudro nidhanam.

2.4.2

na hapsu praty apsu-man bhavati ya etad evam vidvan sarvasv apsu panca-vidham+ samopaste.

 

2.5.1

rtusu panca-vidham+ samopasita vasanto him-karo grismah prastavo varsa udgithah sarat pratiharo hemanto nidhanam.

2.5.2

kalpante hasma rtava rtu-man bhavati ya etad evam vidvan rtusu  panca-vidham+ samopaste.

 

2.6.1

pasusu panca-vidham+ samopasitaja him-karo 'vayah prastavo gava udgitho 'svah pratiharah puruso nidhanam.

2.6.2

bhavanti hasya pasavah pasu-man bhavati ya etad evam vidvan pasusu panca-vidham+ samopaste.

 

2.7.1

pranesu panca-vidham paro-variyah samopasita prano him-karo vak prastavas caksur udgithah srotram pratiharo mano nidhanam paro-variyam+si vaitani.

2.7.2

paro-variyo hasya bhavati paro-variyaso ha lokan jayati yad etad evam vidvan pranesu panca-vidham paro-variyah samopasta iti tu panca-vidhasya.

 

2.8.1

atha sapta-vidhasya vaci sapta-vidham+ samopasita yat kinca vaco hum iti sa him-karo yat preti sa prastavo yad eti sa adih.

2.8.2

yad uditi sa udgitho yat pratiti sa pratiharo yad upeti sa upadravo yan niti tan nidhanam.

2.8.3

dugdhe 'smai vag doham yo vaco doho 'nna-van annado bhavati, ya etad evam vidvan vaci sapta-vidham+ samopaste.

 

2.9.1

atha khalv amum adityam+ sapta-vidham+ samopasita sarvada samastena sama mam prati mam pratiti sarvena samastena sama.

2.9.2

tasminn imani sarvani bhutany anvayattaniti vidyat tasya yat purodayat sa him-karas tad asya pasavo 'nvayattas tasmat te him-kurvanti him-kara-bhajino hy etasya samnah.

2.9.3

atha yat prathamodite sa prastavas tasya manusya avayattas tasmat te prastuti-kamah prasam+sa-kamah prastava-bhajino hy etasya samnah.

2.9.4

atha yat sangava-velayam+ sa adis tad asya vayamsy anvayattani tasmat tany antarikse 'narambanany adayatmanam paripatanty adi-bhajini hy etasya samnah.

2.9.5

atha yat samprati madhyan-dine sa udgithas tasya deva anvayattas tasmat te sat-tamah prajapatyanam udgitha-bhajino hy etasya samnah.

2.9.6

atha yad urdhvam madhyan-dinat prag aparahnat sa pratiharas tad asya garbha anvayattas tasmat te pratihrta navapadyante pratihara-bhajino hy etasya samnah.

2.9.7

atha yad urdhvam aparahnat prag asta-mayat sa upadravas tad asyaranya anvayattas tasmat te purusam drstva kaksam+ svabhram ity upadravanty upadrava-bhajino hy etasya samnah.

2.9.8

atha yat prathamastamite tan nidhanam tad asya pitaro 'nvayattas tasmat tan nidadhati nidhana-bhajino hy etasya samna evam khalv amum adityam+ sapta-vidham+ samopaste.

 

2.10.1

atha khalv atma-sammitam atimrtyu sapta-vidham+ samopasita him-kara iti try-aksaram prastava iti try-aksaram tat samam.

2.10.2

adir iti dvy-aksaram pratihara iti catur-aksaram tat ihaikam tat samam.

2.10.3

udgitha iti try-aksaram upadrava iti catur-aksaram tribhis tribhih samam bhavaty aksaram atisisyate try-aksaram tat samam.

2.10.4

nidhanam iti try-aksaram tat samam eva bhavati tani ha va etani dva-vim+sati raksani.

2.10.5

eka-vim+saty adityaj jayo bhavati ya etad evam vidvan atma-sammitam atimrtyu sapta-vidham+ samopaste samopaste.

 

2.11.1

mano him-karo vak prastavas caksur udgithah srotram pratiharah prano nidhanam etad gayatram pranesu protam.

2.11.2

sa ya evam etad gayatram pranesu protam veda prani-bhavati sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya maha-manah syat tad vratam.

 

2.12.1

abhimanthati sa him-karo dhumo jayate sa prastavo jvalati sa udgitho 'ngara bhavanti sa pratihara upasamyati tan nidhanam+ sam+samyati tan nidhanam etad rathantaram agnau protam.

2.12.2

sa ya evam etad rathantaram agnau protam veda brahma-varcasy annado bhavati sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya na pratyann agnirm acamen na nisthivet tad vratam.

 

2.13.1

upamantrayate sa him-karo jnapayate sa prastavah striya saha sete sa udgithah prati strim saha sete sa pratiharah kalam gacchati tan nidhanam param gacchati tan nidhanam etad vamadevyam mithune protam.

2.13.2

sa ya evam etad vamadevyam mithune protam veda mithuni-bhavati mithunan mithunat prajayate sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya na kancana pariharet tad vratam.

 

2.14.1

udyan him-kara uditah prastavo madhyan-dina udgitho 'parahnah pratiharo 'stam yan nidhanam etad brhad aditye protam.

2.14.2

sa ya etam etad brhad aditye protam veda tejasvy annado bhavati sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya tapantam na nindet tad vratam.

 

2.15.1

abhrani samplavante sa him-karo megho jayate sa prastavo varsati sa udgitho vidyotate stanayati sa pratihara udgrhnati tan nidhanam etad vairupam parjanye protam.

2.15.2

sa ya evam etad vairupam parjanye protam veda virupam+s ca pasun avarundhe sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya varsantam no nindet tad vratam.

 

2.16.1

vasanto him-karo grismah prastavo varsa udgithah sarat pratiharo hemanto nidhanam etad vairajam rtusu protam.

2.16.2

sa ya evam etad vairajam rtusu protam veda virajati prajaya pasubhir brahma-varcasena sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtyartun na nindet tad vratam.

 

2.17.1

prthivi him-karo 'ntariksam prastavo dyaur udgitho disah pratiharah samudro nidhanam etah sakkaryo lokesu protah.

2.17.2

sa ya evam etah sakkaryo lokesu prota veda loki bhavati sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya lokan na nindet tad vratam.

 

2.18.1

aja him-karo 'vayah prastavo gava udgitho 'svah pratiharah puruso nidhanam eta revatyah pasusu protah.

2.18.2

sa ya evam eta revatyah pasusu prota veda pasu-man bhavati sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya pasun na nindet tad vratam.

 

2.19.1

loma him-karas tvak prastavo mam+sam udgitho 'sthi pratiharo majja nidhanam etad yajnajniyam angesu protam.

2.19.2

sa ya evam etad yajnayajniyam angesu protam vedangi bhavati nangena vihurcchati sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya samvatsaram majjno nasniyat tad vratam majjno nasniyad iti va.

 

2.20.1

agnir him-karo vayuh prastava aditya udgitho naksatrani pratiharas candrama nidhanam etad rajanam devatasu protam.

2.20.2

sa ya evam etad rajanam devatasu protam vedaitasam eva devatanam+ sa-lokatam+ sarstitam+ sayujyam gacchati sarvam ayur eti jyog jivati mahan prajaya pasubhir bhavati mahan kirtya brahmanan na nindet tad vratam.

 

2.21.1

trayi vidya him-karas traya ime lokah sa prastavo 'gnir vayur adityah sa udgitho naksatrani vayam+si maricayah sa pratiharah sarpa gandharvah pitaras tan nidhanam etat sama sarvasmin protam.

2.21.2

sa ya evam etat sama sarvasmin protam veda sarvam+ ha bhavati.

2.21.3

tad esa slokah. yani pancadha trini trini tebhyo na jyayah param anyad asti.

2.21.4

yas tad veda sa veda sarvam+ sarva diso balim asmai haranti sarvam asmity upasita tad vratam tad vratam.

 

2.22.1

vinardi samno vrne pasavyam ity agner udgitho 'niruktah prajapater niruktah somasya mrdu slaksnam bala-vad indrasya krauncam brhaspater apadhvantam varunasya tan sarvan evopaseveta varunam tv eva varjayet.

2.22.2

amrtatvam devebhya agayanity agayet svadham pitrbhya asam manusyebhyas trnodakam pasubhyah svargam lokam yajamanayannam atmana agayanity etani manasa dhyayann apramattah stuvanti.

2.22.3

sarve svara indrasyatmanah sarva usmanah prajapater atmanah sarve sparsa mrtyor atmanas tam yadi svaresupalabhetendram+ saranam prapanno 'bhuvam sa tva prati vaksaytity enam bruyat.

2.22.4

atha yady enam usmasupalabheta prajapatim+ saranam prapanno 'bhuvam sa tva prati preksyatity enam bruyad atha yady enam+ sparsesupalabheta mrtyum+ saranam prapanno 'bhuvam sa tva prati dhaksyatity enam bruyat.

2.22.5

sarve svara ghosa-vanto bala-vanto vaktavya indre balam dadaniti sarva usmano 'grasta anirasta vivrta vaktavyah prajapater atmanam paridadaniti sarve sparsa lesenanabhinihita vaktavya mrtyor atmanam pariharaniti.

 

2.23.1

trayo dharma-skandha yajno 'dhyayanam danam iti. prathamas tapa eva dvitiyo brahma-caryacarya-kula-vasi trtiyo 'tyantam atmanam acarya-kule 'vasadayan sarva ete punya-loka bhavanti brahma-sam+stho 'mrtatvam eti.

2.23.2

prajapatir lokan abhyatapat tebhyo 'bhitaptebhyas trayi vidya samprasnavat tam abhyatapat tasya abhitaptaya etany eksarani samprasnavanta bhur bhuvah svar iti.

2.23.3

tany abhyatapat tebhyo 'bhitaptebhya om-karah samprasravat tad yatha sankuna sarvani parnani santrnnany evam om-karena sarva vak santrnnom-kara evedam+ sarvam om-kara evedam+ sarvam.

 

2.24.1

brahma-vadino vadanti yad vasunam pratah-savanam+ rudranam madhyan-dinam+ savanam adityanam ca visvesam ca devanam trtiya-savanam.

2.24.2

kva tarhi yajamanasya loka iti sa yas tam vidyat katham kuryad atha vidvan kuryat.

2.24.3

pura pratar anuvakasyopakaranaj jaghanena garhapatyasyodan-mukha upavisya  sa vasavam+ samabhigayati.

2.24.4

lo3ka-dvaram apava3rnu33 pasyema tva vayam+ra33333 hum3 a33 jya3 yo3 a32111 iti.

2.24.5

atha juhoti namo 'gnaye prthiviksate loka-ksite lokam me yajamanaya vindaisa vai yajamanasya loka evasmi.

2.24.6

atra yajamanah parastad ayusah svahapajahi parigham ity uktvottisthati tasmai vasavah pratah-savanam+ samprayacchanti.

2.24.7

pura madhyan-dinasya savanasyopakaranaj jaghanenagnidhriyasyodan-mukha upavisya sa raudram+ samabhigayati.

2.24.8

lo3ka-dvaram apava3rnu33 pasyema tva vayam vaira33333 hum3 a33 jya3 yo3 a32111 iti.

2.24.9

atha juhoti namo vayave 'ntariksa-ksite loka-ksite lokam me yajamanaya vindaisa vai yajamanasya loka evasmi.

2.24.10

atra yajamanah parastad ayusah svahapajahi parigham ity uktvottisthati tasmai rudra madhyan-dinam+ savanam+ samprayacchanti.

2.24.11

pura trtiya-savanasyopakaranaj jaghanenahavaniyasyodan-mukha upavisya sa adityam+ sa vaisva-devam+ samabhigayati.

2.24.12

lo3ka-dvaram apava3rnu33 pasyema tva vayam svara33333 hum3 a33 jya3 yo3 a32111 iti.

2.24.13

adityam atha vaisva-devam lo3ka-dvaram apava3rnu33 pasyema tva vayam samna33333 hum3 a33 jya3 yo3 a32111 iti.

2.24.14

atha juhoti namo aditebhyas ca visvebhyas ca devebhyo divi-ksidbhyo loka-ksidbhyo lokam me yajamanaya vindata.

2.24.15

esa vai yajamanasya loka etasmy atra yajamanah parastad ayusah svahapahata-parigham ity uktvotisthati.

2.24.16

tasma adityas ca visve ca devas trtiyam+ savanam+ samprayacchanty esa ha vai yajnasya matram veda ya evam veda ya evam veda.

 

3.1.1

om asau va adityo deva-madhu tasya dyaur eva tirasina-vam+so 'ntariksam apupo maricayah putrah.

3.1.2

tasya ye pranco rasmayas ta evasya prancyo madhu-nadyah. rca eva madhu-krta rg-veda eva puspam ta amrta apas ta va eta rcah.

3.1.3

etam rg-vedam abhyatapam+s tasyabhitaptasya yasas teja indriyam viryam annadyam+ raso 'jayata.

3.1.4

tad vyaksarat tad adityam abhito 'srayat tada etad yad etad adityasya rohitam+ rupam.

 

3.2.1

atha ye' sya daksina rasmayas ta evasya daksina madhu-nadyo yajum+sy eva madhu-krto yajur-veda eva puspam ta amrta apah.

3.2.2

tani va etani yajumsy etam yajur-vedam abhyatapam+s tasyabhitaptasya yasas teja indriyam viryam annadyam+ raso 'jayata.

3.2.3

tad vyaksarat tad adityam abhito 'srayat tada etad yad etad adityasya suklam+ rupam.

 

3.3.1

atha ye 'sya pratyanco rasmayas ta evasya praticyo madhu-nadyah samany eva madhu-krtah sama-veda eva puspam ta amrta apah.

3.3.2

tani va etany samany etam+ sama-vedam abhyapatam+s tasyabhitaptasya yasas teja indriyam viryam annadyam+ raso 'jayata.

3.3.3

tad vyaksarat tad adityam abhito 'srayat tada etad yad etad adityasya param krishnam+ rupam.

 

3.4.1

atha ye 'syodanco rasmayas ta evasyodicyo madhu-nadyo 'tharvangirasa eva madhu-krta itihasa-puranam puspam ta amrta apah.

3.4.2

te va ete tharvangirasa etad itihasa-puranam abhyapatam+s tasyabhitaptasya yasas teja indriyam viryam annadyam+ raso 'jayata.

3.4.3

tad vyaksarat tad adityam abhito 'srayat tada etad yad etad adityasya param krishnam+ rupam.

 

3.5.1

atha ye 'syordhva rasmayas ta evasyordhva madhu-nadyo guhya evadesa madhu-krto brahmaiva puspam ta amrta apah.

3.5.2

te va ete guhya adesa etad brahmabhyapatam+s tasyabhitaptasya yasas teja indriyam viryam annadyam+ raso 'jayata.

3.5.3

tad vyaksarat tad adityam abhito 'srayat tada etad yad etad adityasya madhye ksobhata iva.

3.5.4

te va ete rasanam+ rasa veda hi rasas tesam ete rasas tani va etany amrtanam amrtani veda hy amrtas tesam etany amrtani.

 

3.6.1

tad yat prathamam amrtam tad vasava upajivanty agnina mukhena na vai deva asnanti na pibanty etad evamrtam drstva trpyanti.

3.6.2

ta etad eva rupam abhisamvisanty etasmad rupad udyanti.

3.6.3

sa ya etad evam amrtam veda vasunam evaiko bhutvagninaiva mukhenaitad evamrtam drstva trpyati sa eva etad eva rupam abhisamvisaty etasmad rupad udeti.

3.6.4

sa yavad adityah purastad udeta pascad astameta vasunam eva tavad adhipatyam+ svarajyam paryeta.

 

3.7.1

atha yad dvitiyam amrtam tad rudra upajivantindrena mukhena na vai deva asnanti na pibanty etad evamrtam drstva trpyanti.

3.7.2

ta etad eva rupam abhisamvisanty etasmad rupad udyanti.

3.7.3

sa ya etad evam amrtam veda rudranam evaiko bhutvendrenaiva mukhenaitad evamrtam drstva trpyati sa etad eva rupam abhisamvisaty etasmad rupad udeti.

3.7.4

sa yavad adityah purastad udeta pascad astameta dvis tavad daksinata udetottarato 'stameta rudranam eva tavad adhipatyam+ svarajyam paryeta.

 

3.8.1

atha yat trtiyam amrtam tad aditya upajivanti varunena mukhena na vai deva asnanti na pibanty etad evamrtam drstva trpyanti.

3.8.2

ta etad eva rupam abhisamvisanty etasmad rupad udyanti.

3.8.3

sa ya etad evam amrtam vedadityanam evaiko bhutva varunena mukhenaitad evamrtam drstva trpyati sa etad eva rupam abhisamvisaty etasmad rupad udeti.

3.8.4

sa yavad adityo daksinata udetottarato 'stameta dvis tavad pascad udeta purastad astametadityanam eva tavad adhipatyam+ svarajyam paryeta.

 

3.9.1

atha yat caturtham amrtam tad maruta upajivanti somena mukhena na vai deva asnanti na pibanty etad evamrtam drstva trpyanti.

3.9.2

ta etad eva rupam abhisamvisanty etasmad rupad udyanti.

3.9.3

sa ya etad evam amrtam ved a marutam evaiko bhutva somena mukhenaitad evamrtam drstva trpyati sa etad eva rupam abhisamvisaty etasmad rupad udeti.

3.9.4

sa yavad adityah pascad udeta purastad astameta dvis tavad uttarata udeta daksinato 'stameta marutam eva tavad adhipatyam+ svarajyam paryeta.

 

3.10.1

atha yat pancamam amrtam tat sadhya upajivanti brahmana mukhena na vai deva asnanti na pibanty etad evamrtam drstva trpyanti.

3.10.2

ta etad eva rupam abhisamvisanty etasmad rupad udyanti.

3.10.3

sa ya etad evam amrtam veda sadhyanam evaiko bhutva brahmanaiva mukhenaitad evamrtam drstva trpyati sa etad eva rupam abhisamvisaty etasmad rupad udeti.

3.10.4

sa yavad adityo uttarata udeta daksinato 'stameta dvis tavad urdhva udeta 'rvan astameta sadhyanam eva tavad adhipatyam+ svarajyam paryeta.

 

3.11.1

atha tata urdhvam udety a naivodeta nastametaikala eva madhye sthata tad esa slokah.

3.11.2

na vai tatra na nimloca/ nodiyaya kadacana

devas tenaham+ satyena/ ma viradhisi brahmaneti

3.11.3

na ha va asma udeti na nimolocati sakrd diva haivasmai bhavati ya etam evam brahmopanisadam veda.

3.11.4

tad dhaitad brahma prajapataya uvaca prajapatir manave manuh prajabhyas tad dhaitad uddalakarunaye jyesthaya putraya pita brahma provaca.

3.11.5

idam vava taj jyesthaya putraya pita brahma prabruyat pranayyaya vante-vasine.

3.11.6

nanyasmai kasmaicana yady apy asma imam adbhih parigrhitam dhanasya purnam dadyad etad eva tato bhuya ity etad eva tato bhuya iti.

 

3.12.1

gayatri va idam+ sarvam bhutam yad idam kinca vag vai gayatri vag va idam+ sarvam bhutam gayati ca trayate ca.

3.12.2

ya vai sa gayatriyam vava sa yeyam prthivyas yam+ hidam+ sarvam bhutam pratisthitam etam eva natisiyate.

3.12.3

ya vai sa prthiviyam vava sa yad idam asmin puruse sariram asmin hime pranah pratisthita etad eva natisiyante.

3.12.4

yad vai tat puruse sariram idam vava yad tad idam asminn antah puruse hrdayam asmin hime pranah pratisthita etad eva natisiyante.

3.12.5

saisa catus-pada sad-vidha gayatri tad etad rcabhyanuktam.

3.12.6

tavan asya mahima

 tato jyayam+s ca purusah

pado 'sya sarva bhutani

 tri-padasyamrtam diviti

3.12.7

yad vai tad brahmetidam vava tad yo 'yam bahirdha purusad akaso yo vai sa bahirdha purusad akasah.

3.12.8

ayam vava sa yo 'yam antah puruse akaso yo vai so 'ntah purusa akasah.

3.12.9

ayam vava sa yo 'yam antar hrdaya akasas tad etat purnam apravarti purnam apravartinim+ shriyam labhate ya evam veda.

 

3.13.1

tasya ha va etasya hrdayasya panca deva-susayah sa yo 'sya pran susih sa pranas tac caksuh sa adityas tad etat tejo 'nnadyam ity upasita tejasvy annado bhavati ya evam veda.

3.13.2

atha yo 'sya daksinah susih sa vyanas tac chrotram+ sa candramas tad etac chris ca yasas cety upasita shri-man yasasvi bhavati ya evam veda.

3.13.3

atha yo 'sya pratyan susih so 'panah sa vak so 'gnis tad etad brahma-varcasam annadyam ity upasita brahma-varcasy annado bhavati ya evam veda.

3.13.4

atha yo 'syodan susih sa samanas tan manah sa parjanyas tad etad kirtis ca vyustis cety upasita kirti-man vyusti-man bhavati ya evam veda.

3.13.5

atha yo 'syordhvah susih sa udanah sa vayuh sa akasas tad etad ojas ca mahas cety upasitaujasvi mahas-van bhavati ya evam veda.

3.13.6

te va ete panca brahma-purusah svargasya lokasya dvara-pah sa ya etan evam panca brahma-purusan svargasya lokasya dvara-pan svargasya lokasya dvara-pan veda.

3.13.7

atha yad atah paro divo jyotir dipyate visvatah prsthesu sarvatah prsthesv anuttamesuttamesu lokesv idam vava tad yad idam asminn antah puruse jyotis tasyaisa drstir yatraitad asmin charire sam+sparsenosnimanam vijanati tasyaisa srutir yatraitat karnav apigrhya ninandam iva nadathur ivagner iva jvalata upasrnoti tad etad drstam ca srutam cety upasita caksusyah sruto bhavati ya evam veda ya evam veda.

 

3.14.1

sarvam khalv idam brahma taj-jalan iti santa upasita. atha khalu kratu-mayah puruso yatha kratur asmil+ loke puruso bhavati tathetah pretya bhavati sa kratum kurvita.

3.14.2

mano-mayah prana-sariro bha-rupah satya-sankalpa akasatma sarva-karma sarva-kamah sarva-gandhah sarva-rasah sarvam idam abhyatto 'vaky anadarah.

3.14.3

esa ma atmantar hrdaye 'niyan vriher va yavad va sarsapad va samakad va syamaka-tandulad va esa ma atmantar hrdaye jyayan prthivya jyayan antariksaj jyayan divo jyayan ebhyo lokebhyah.

3.14.4

sarva-karma sarva-kamah sarva-gandhah sarva-rasah sarvam idam abhyatto 'vaky anadarah esa ma atmantar hrdaya etad brahmetam itah pretyabhisambhavitasmi yasya syad addha na vicikitsastiti sa smaha sandilyah sandilyah

 

3.15.1

antariksodarah koso bhumi-budhno na jiryate diso hy asya sraktayo dyaur asyottaram bilam+ sa esa koso vasudhanas tasmin visvam idam+ shritam.

3.15.2

tasya praci dig juhur nama sahamana nama daksina rajni nama pratici subhuta namodici tasam vayur vatsah sa ya etam evam vayum disam vatsa veda na putra-rodam+ roditi so 'ham etam evam vayum disam vatsam veda ma putra-rodam+ rudam.

3.15.3

aristam kosam prapadye 'munamunamuna pranam prapadye 'munamunamuna bhuh prapadye 'munamunamuna bhuvah prapadye 'munamunamuna svah prapadye 'munamunamuna.

3.15.4

sa yad avocam pranam prapadya iti prano va idam+ sarvam bhutam yad idam kinca tam eva tat prapatsi.

3.15.5

atha yad avocam bhuh prapadya iti prthivim prapadye 'ntariksam prapady divam prapadya it eva tad avocam.

3.15.6

atha yad avocam bhuvah prapadya ity agnim prapadye vayum prapadya adityam prapadya ity eva tad avocam.

3.15.7

atha yad avocam+ svah prapadya ity rg-vedam prapadye yajur-vedam prapadye sama-vedam prapadya ity eva tad avocam tad avocam.

 

3.16.1

puruso vava yajnas tasya yani catur-vim+sati-varsani tat pratah-savanam catur-vim+saty-aksara gayatri gayatram pratah-savanam tad asya vasavo 'nyvayattah prana vava vasava ete hidam+ sarvam vasayanti.

3.16.2

tam ced etasmin vayasi kincid upatapet sa bruyat prana vasava idam me pratah-savanam madhyan-dinam+ savanam anusantanuteti maham prananam vasunam madhye yajno vilopsiyety ud dhaiva tata ety agado ha bhavati.

3.16.3

atha yani caksus catvarim+sarsani tan madhyan-dinam+ savanam catus catvarimsad aksara tristup traistubham madhyan-dinam+ savanam tad asya rudra anvayattah prana vava rudra ete hidam+ sarvam+ rodayanti.

3.16.4

tam ced etasmin vayasi kincid upatapet sa bruyat prana rudra idam me madhyan-dinam+ savanam trtiya-savanam anusantanuteti maham prananam+ rudranam madhye yajno vilopsiyet ud dhaiva tata ety agado ha bhavati.

3.16.5

atha yany asta-catvarim+sad varsani tat trtiya-savanam asta-catvarim+sad aksara jagati jagatam trtiya-savanam tad asyaditya anvayattah prana vavaditya ete hidam+ sarvam adadate.

3.16.6

tam ced etasmin vayasi kincid upatapet sa bruyat prana aditya idam me trtiya-savanam ayur anusantanuteti maham prananam adityanam madhye yajno vilopsiyet ud dhaiva tata ety agado haiva bhavati.

3.16.7

etad dha sma vai tad vidvan aha mahidasa aitareyah sa kim ma etad upatapasi yo 'ham anena na presyamiti sa ha sodasam varsa-satam ajivat pra ha sodasam varsa-satam jivati ya evam veda.

 

3.17.1

sa yad asisisati yat pipasati yan na ramate ta asya diksa.

3.17.2

atha yad asnati yat pibati yad ramate yad upasadair eti.

3.17.3

atha yad dhasati ya jaksati yan maithunam carati stuta-satair eva tad eti.

3.17.4

atha yat tapo danam arjavam ahim+sa saya-vacanam iti ta asya daksinah.

3.17.5

tasmad ahuh sosyaty asosteti punar utpadanam evasya tan maranam evasyavabhrtah.

3.17.6

tad dhaitad ghora angirasah krishnaya devaki-putrayoktvovacapipasa eva sa babhuva so 'nta-velayam etat trayam pratipadyetaksitam asy acyutam asi prana-sam+sitam asiti tatraite dve rcau bhavatah.

3.17.7

aditya-pratnasya retasa udvayam tamasas pari jyotih pasyanta uttaram+ svah pasyanta utataram devam devatra suryam aganma jyotir uttamam iti jyotir uttamam.

 

3.18.1

mano brahmety upasitety adhyatmam athadhidaivatam akaso brahmety ubhayam adistam bhavaty adhyatmam cadhidaivatam ca.

3.18.2

tad etac catus-pad brahma vak padah pranah padas caksuh padah srotram pada ity adhyatmam athadhidaivatam agnih pado vayuh pada adityah pado disah pada ity ubhayam evadistam bhavaty adhyatmam caivadhidaivatam ca.

3.18.3

vag eva brahmanas caturthah padah so 'gnina jyotisa bhati ca tapati ca bhati ca tapati ca kirtya yasasa brahma-vacasena ya evam veda.

3.18.4

prana eva brahmanas caturthah padah sa vayuna jyotisa bhati ca tapati ca bhati ca tapati ca kirtya yasasa brahma-vacasena ya evam veda.

3.18.5

caksur eva brahmanas caturthah padah sa adityena jyotisa bhati ca tapati ca bhati ca tapati ca kirtya yasasa brahma-vacasena ya evam veda.

3.18.5

srotram eva brahmanas caturthah padah sa digbhir jyotisa bhati ca tapati ca bhati ca tapati ca kirtya yasasa brahma-vacasena ya evam veda ya evam veda.

 

3.19.1

adityo brahmetyadesas tasyopavyakhyanam asad evedam agra asit. tat sad asit tat samabhavat tadandam niravartata tat samvatsarasya matram asayata tan nirabhidyata te anda-kapale rajatam ca suvarnam cabhavatam.

3.19.2

tad rajatam+ seyam prthivi yat suvarnam sa dyaur yaj jarayu te parvata yad ulbam+ sa meho niharo ya dhamanayas ta nadyo yad vasteyam udakam+ sa samudrah.

3.19.3

atha yat tad ajayata so 'sav adityas tam jayamanam ghosa ululavo 'nudatisthant sarvani ca bhutani ca sarve ca kamas tasmat tasyodayam prati tasyayanam prati ghosa ululavo 'nuttisthanti sarvani ca bhutani sarve caiva kamah.

3.19.4

sa ya etam evam vidvan adityam brahmety upaste 'bhyaso ha yad enam+ sadhavo ghosa a cam gaccheyur upa ca nimrederan nimrederan.

 

4.1.1

om janasrutir ha pautrayanah sraddhadeyo bahu-dayi bau-pakya asa sa ha sarvata avasathan mapayam cakre sarva eva me 'tsyantiti.

4.1.2

atha ha ham+sa nisayam atipetus tad dhaivam+ ham+sam abhyuvada ho ho 'yi bhallaksa bhallaksa janasruteh pautrayanasya samam diva jyotir atatam tan ma prasanksis tat tva ma pradhaksir iti.

4.1.3

tam u ha parah pratyuvaca kamvara enam etat santam+ sayugvanam iva rakkam attheti yo na katham+ sayugva raikka iti.

4.1.4

yatha krtaya-vijitayadherayah samyanty evam enam+ sarvam tad abhisamaiti yat kinca prajah sadhu kurvanti yas tad veda yat sa veda sa mayaitad ukta iti.

4.1.5

tad u ha janasrutih pautrayana upasusrava sa ha sanjihana eva ksattaram uvacangare ha sayugvanam iva raikkam attheti yo nu katham+ sayugva raikka iti.

4.1.6

yatha krtaya-vijitayadhareyah samyanty evam enam+ sarvam tad abhisamaiti sat kinca prajah sadhu kurvanti yad tad veda yat sa veda sa mayaitad ukta iti.

4.1.7

sa ha ksattanvisya navidam iti pratyeyaya tam+ hovaca yatrare brahmanasyanvesana tad enam arccheti.

4.1.8

so 'dhastac chakatasya pamanam kasamanam upopavivesa tam+ habhyuvada tvam nu bhagavah sayugva rakka ity aham+ hy ara3 iti ha pratijajne sa ha ksattavidam iti pratyeyaya.

 

4.2.1

tad u ha janasrutih pautrayanah sat satani gavam niskam asvatari-ratham tadadaya praticakrame tam+ habhyuvada.

4.2.2

raikkemani sat satani gavam ayam nisko 'yam asvatari-ratho nu ma etam bhagavo devatam+ sadhi yam devatam upasse iti.

4.2.3

tam u ha parah pratyuvacaha haretva sada tavaiva saha gobhir astv iti tad u ha punar eva janasrutih pautrayanah sahasram gavam nisam asvati-ratham duhitaram tadayaya praticakrame.

4.2.4

tam+ habhyuvada raikkedam+ sahasram gavam ayam nisko 'yam asvatari-ratha iyam janayam gramo yasminn asse 'nv eva ma bhagavah sadhiti.

4.2.5

tasma ha mukham upodgrhnann uvacajaharemah sudranenaiva mukhenalapayisyatha iti te haite raikka-parna maha-vrsesu yatrasma uvasa tasmai hovaca.

 

4.3.1

vayur vaha samvargo yada va agnir udvayati vayum evapyeti yada suryo 'stam eti vayum evapyeti yada cendro 'stam eti vayum evapyeti.

4.3.2

yadapa ucchusyanti vayum evapiyanti vayur hy evaitan sarvan samvrnkta ity adhidaivatam.

4.3.3

athadhyatmam prano vava samvargah sa yada svapiti pranam eva vag apyeti pranam caksuh pranam+ srotram pranam manah prano hy evaitan sarvan samvrnkta iti.

4.3.4

tau va etau dvau samvargau vayur eva devesu pranah pranesu.

4.3.5

atha ha saunaka ca kapeyam abhipratarinam ca kaksasenim parivisyamanau brahma-cari bibhikse tasma u ha na dadatuh.

4.3.6

sa hovaca mahatmanas caturo deva ekah kah sa jagara bhuvanasya gopas tam kapeya nabhipasyanti martya abhipratarin bahudha vasantam yasmai va etad annam tasma etan na dattam iti.

4.3.7

tad u ha saunakah kapeyah pratimanvanah pratyeyayatma devanam

janita prajanam+ hiranya-dam+stro babhaso 'nasurir mahantamasya mahimanam ahur anadyamano yad annam attiti vai vayam brahma-carin nedam upasmahe dattasmai bhiksam iti.

4.3.8

tasma u ha dadus te va ete pancanye pancanye dasa santas tat-krtam tasmat sarvasu diksv annam eva dasa krtam+ saisa virad annadi tayedam+ sarvam drstam+ sarvam asyedam drstam bhavaty annado bhavati ya evam veda ya evam veda.

 

4.4.1

satyakamo ha jabalo jabalam mataram amatrayam cakre brahma-caryam bhavati vivitsyami kim-gotro nv aham asmiti.

4.4.2

sa hainam uvaca naham etad veda tata yad-gotras tvam asi bahv aham caranti paricarini yauvane tvam alabhe saham etan na veda yad-gotras tvam asi jabala tu namaham asmi satyakamo nama tvam asi sa satyakama eva jabalp bravitha iti.

4.4.3

saha haridradrumatam gautamam etyovaca brahma-caryam bhagavati vatsyamy upeyam bhagavantam iti.

4.4.4

tam+ hovaca kim-gotro nu saomyasiti sa hovaca naham etad veda bho yad-gotro 'ham asmy aprccham mataram+ sa ma pryabravid bahv aham caranti paricarini yauvane tvam alabhe saham etan na veda yad-gotras tvam asi jabala tu namaham asmi satyakamo nama tvam asiti so 'ham+ satyakamo jabalo 'smi bho iti.

4.4.5

tam+ hovaca natad abrahmano vivaktum arhati samidham+ somyaharopatva nesye na satyad aga iti tam upaniya krsanam abalanam catuh-sata ga nirakrtyovacemah somyanusamvrajeti ta abhiprasthapayann uvaca nasaharenavarteyeti sa ha varsa-ganam provasa ta yada sahasram+ sampeduh.

 

4.5.1

atha hainam rsabho 'bhyavada satyakama3 iti bhagava iti ha pratisusrava praptah somya sahasram+ smah prapaya na acarya-kulam.

4.5.2

brahmanas ca te padam bravaniti bravitu me bhagavan iti tasmai hovaca praci dik-kala pratici dik-kala daksina dik-kalodici dik-kalaisa va somya catus-kalah pado brahmanah prakasa-van nama.

4.5.3

sa ya etam evam vidvam+s catus-kalam padam brahmanah prakasa-van ity upaste prakasa-van asmil+ loke bhavati prakasa-vato ha lokan jayati ya etam evam vidvam+s catus-kalam padam brahmanah prakasa-van ity upaste.

 

4.6.1

agnis te padam vakteit sa ha svo-bhute ga abhiprasthapayam cakara ta yatrabhi sayam babhuvus tatragnim upasamadhaya ga uparudhya samidham adhaya pascad agneh pradupopavivesa.

4.6.2

tam agnir abhyuvada satyakama3 iti bhagava iti ha pratisusrava.

4.6.3

brahmanah somya te padam bravaniti bravitu me bhagavan iti tasmai hovaca prthivi kalantariksam kala dyauh kala samudrah kalaisa vai somya catus-kalah pado brahmano 'nanta-van nama.

4.6.4

sa ya etam evam vidvam+s catus-kalam padam brahmano 'nanta-van ity upaste 'nanta-van asmil+ loke bhavaty ananta-vato ha lokan jayati ya etam evam vidvam+s catus-kalam padam brahmano 'nanta-van ity upaste.

 

4.7.1

ham+sas te padam vakteti sa ha svo-bhute ga abhiprasthapayam cakara ta yatrabhi sayam babhuvus tatragnim upasamadhaya ga uparudhya samidham adhaya pascad agneh pradupopavivesa.

4.7.2

tam+ ham+sa upanipatyabhyuvada satyakama3 iti bhagava iti ha pratisusrava.

4.7.3

brahmanah somya te padam bravaniti bravitu me bhagavan iti tasmai hovacagnih kala suryah kala candrah kala vidyut kalaisa vai somya catus-kalah pado brahmano jyotis-man nama.

4.7.4

sa ya etam evam vidvam+s catus-kalam padam brahmano jyotis-man ity upaste jyotis-man asmil+ loke bhavaty jyotis-mato ha lokan jayati ya etam evam vidvam+s catus-kalam padam brahmano jyotis-man ity upaste.

 

4.8.1

madgus tepadam vakteti sa ha svo-bhute ga abhiprasthapayam cakara ta yatrabhi sayam babhuvus tatragnim upasamadhaya ga uparudhya samidham adhaya pascad agneh pradupopavivesa.

4.8.2

tam+ madgur upanipatyabhyuvada satyakama3 iti bhagava iti ha pratisusrava.

4.8.3

brahmanah somya te padam bravaniti bravitu me bhagavan iti tasmai hovaca pranah kala caksuh kala srotram kala manah kalaisa vai somya catus-kalah pado brahmana ayatana-van nama.

4.8.4

sa ya etam evam vidvam+s catus-kalam padam brahmana ayatana-van ity upasta ayatana-van asmil+ loke bhavaty ayatana-vato ha lokan jayati ya etam evam vidvam+s catus-kalam padam brahmana ayatana-van ity upaste.

 

4.9.1

prapa hacarya-kulam tam acaryo 'bhyuvada satyakama3 iti bhagava iti ha pratisusrava.

4.9.2

brahma-vid iva vai somya bhasi ko nu tvanusacasety anye manusyebhya iti ha pratijajne bhagavam+s tv eva me kame bruyat.

4.9.3

srutam+ hy eva me bhagavad-drsebhya acaryad dhaiva vidya vidita sadhistham prapatiti tasmai haitad evovacatra ha na kincana viyayeti viyayeti.

 

4.10.1

upakosalo ha va kamalayanah satyakame jabale brahma-caryam uvasa tasya ha dvadasa-varsany agnin paricacara sa ha smanyan ante-vasinah samavartayam+s tam+ ha smaiva na samavartayati.

4.10.2

tam jayovaca tapto brahma-cari kusalam agnin paricacarin ma tvagnayah paripravocan prabruhy asma iti tasmai haprocyaiva pravasam cakre.

4.10.3

sa ha vyadhinananisitum dadhre tam acarya-jayovaca brahma-carinn asana kim nu nasnastiti sa hovaca bahava ime 'smin puruse kama nanatyaya vyadhibhih pratipurno 'smi nasisyamiti.

4.10.4

atha hagnayah samudire tapto brahma-cari kusalam nah paryacarid dhantasmai prabravameti tasmai hocuh.

4.10.5

prano brahma kam brahma kham brahmeti sa hovaca vijanamy aham yat prano brahma kam ca tu kham ca na vijanamiti te hocur yad vava kam tad eva kham yad eva kham tad eva kam iti pranam ca hasmai tad akasam cocuh.

 

4.11.1

atha hainam garhapatyo 'nusasasa prthivy agnir annam aditya iti ya esa aditye puruso drsyate so 'ham asmi sa evaham asmiti.

4.11.2

sa ya etam evam vidvan upaste 'pahate papa-krtyam loki bhavati sarvam ayur eti jyog jivati nasyavara-purusah ksiyanta upa vayam tam bhunjamo 'smims ca loke 'musmim+s ca ya etam evam vidvan upaste.

 

4.12.1

atha hainam anvaharya-pacano 'nusasasapo diso naksatrani candrama iti ya esa candramasi puruso drsyate so 'ham asmi sa evaham asmiti.

4.12.2

sa ya etam evam vidvan upaste 'pahate papa-krtyam loki bhavati sarvam ayur eti jyog jivati nasyavara-purusah ksiyanta upa vayam tam bhunjamo 'smims ca loke 'musmim+s ca ya etam evam vidvan upaste.

 

4.13.1

atha hainam ahavaniyo 'nusasasa prana akaso dyaur vidyud iti ya esa vidyuti puruso drsyate so 'ham asmi sa evaham asmiti.

4.13.2

sa ya etam evam vidvan upaste 'pahate papa-krtyam loki bhavati sarvam ayur eti jyog jivati nasyavara-purusah ksiyanta upa vayam tam bhunjamo 'smims ca loke 'musmim+s ca ya etam evam vidvan upaste.

 

4.14.1

te hocur upakosalaisa somya te 'smad vidyatma-vidya cacaryas te gatim vaktety ajagama hasyacaryas tam acaryo 'bhyuvadopakosala3 iti.

4.14.2

bhagava iti ha pratisrusrava brahma-vida iva somya te mukham bhati ko nu tvanusasaseti ko nu manusisyad bho itihopeva nihnuta ime nunam idrsa anyadrsa itihagnin abhude kim nu somya kila te 'vocann iti.

4.14.3

idam iti ha pratijajne lokan vava kila somya te 'vocann aham tu te tad vaksyami yatha puskara-palasa apo na slisyanta evam evam-vidi papa karma na slisyata iti bravitu me bhagavan iti tasmai hovaca.

 

4.15.1

ya eso 'ksini puruso drsyate esa atmeti hovacaitad amrtam abhayam etad brahmeti yad yady apy asmin sarpir vodakam va sincati vartmani eva gacchati.

4.15.2

etam+ samyad vama ity acaksata etam hi sarvani vamany abhisamyanti sarvany eva vamany abhisamyanti ya evam veda.

4.15.3

esa ueva vananir esa hi sarvani vamani nayati sarvani vamani nayati ya evam veda.

4.15.4

esa u eva bhamanir esa hi sarvesu lokesu bhati sarvesu lokesu bhati ya evam veda.

4.15.5

atha yad u caivasmin chavyam kurvanti yadi ca narcisam evabhisamyanty arciso 'har ahna apuryamana-paksam apuryamana-paksadyan sad udann eti masam+s tan masebhyah samvatsaram+ samvatsarad adityam adityac candramasam candramaso vidyutam tat puruso 'manavah sa enan brahma gamayaty esa deva-patho brahma-patha etena pratipadyamana imam manavam avartam navartante navartante.

 

4.16.1

esa ha vai yajno yo 'yam pavata esa ha yann idam+ sarvam punati yad esa yann idam+ sarvam punati tasmad esa eva yajnas tasya manas ca vak ca vartani.

4.16.2

tayor anyataram manasa sam+skaroti brahma vaca hotadhvaryur udgatanyataram+ sa yatropakrte pratar anuvake pura paridhaniyaya brahma vyavavadati.

4.16.3

anyataram eva avrtanim+ sam+skaroti hiyate 'nyatara sa yathaika-pad vrajan ratho vaikena cakrena vartamano risyaty evam asya yajno risyati yajnam+ risyantam yajamano 'nurisyati sa istva papiyan bhavati.

4.16.4

atha yatropakrte pratar anuvakena pura paridhaniyaya brahma vyavavadaty ubhe eva vartani sam+skurvanti ta hiyate 'nyatara.

4.16.5

sa yathobhaya-pad vrajan ratho vobhabhyam cakrabhyam vartamanah praitisthaty evam asya yajnah pratitisthati yajnam pratitisthantam yajamano 'nupratisthati sa istva sreyan bhavati.

 

4.17.1

prajapatir lokan abhyatapat tesam tapyamananam+ rasan pravrhad agnim prthvya vayum antariksad adityam divah.

4.17.2

sa etas tisro devata abhyatapat tasam tapyamananam+ rasan pravrhad agner rco vayor yajum+si samany adityat.

4.17.3

sa etam trayim vidyam abhyatapat tasyas tapyamanaya rasan pravrhad bhur ity rgbhyo bhuvar iti yajurbhyah svar iti samabhyah.

4.17.4

tad yady rkto risyed bhuh svaheti garhapatye juhuyad rcam eva tad-rasenarcam  viryenarcam yajnasya varistam sandadhati.

4.17.5

atha yadi yajusto risyed bhuvah svaheti daksinagnau juhuyad yajusam eva tad-rasena yajusam viryena yajusam yajnasya varistam+ sandadhati.

4.17.6

atha yadi samato risyed svah svahety ahavaniye juhuyat samnam eva tad-rasena samnam viryena samnam yajnasya varistam+ sandadhati.

4.17.7

tad yatha lavanena suvarnam+ sandadhyat suvarnena rajatam+ rajatena trapu trapuna sisam+ sisena loham lohena daru daru carmana.

4.17.8

evam esam lokanam asam devatanam asyastrayya vidyaya viryena yajnasya varistam+ sandadhati bhesaja-krto ha va esa yajno yatraivam-vid brahma bhavati.

4.17.9

esa ha va udak-pravano yajno yatraivam-vid brahma bhavaty evam-vidam+ ha va esa brahmanam anugatha yato yata avartate tat tad gacchati.

4.17.10

manavo brahmaivaika rtvik kurun asvabhiraksaty evam-vid dha vai brahma yajnam yajamanam+ sarvams cartvijo 'bhiraksati tasmad evam-vid eva brahmanam kurvita nanevam-vidam nanevam-vidam.

 

5.1.1

om. yo ha vai jyestham ca srestham ca veda jyesthas ca ha vai sresthas ca bhavati prano vava jyesthas ca sresthas ca.

5.1.2

yo ha vai vasistham veda vasistho ha svanam bhavati vag vava vasisthah.

5.1.3

yo ha vai pratistham veda prati ha tisthaty asmim+s ca sloke 'musmim+s ca caksur vava pratistha.

5.1.4

yo ha vai sampadam veda sam+hasmai kamah padyante daivas ca manusas ca srotram vava sampat.

5.1.5

yo ha va ayatanam vedayatanam+ ha svanam bhavati mano ha va ayatanam.

5.1.6

atha ha prana aham+ sreyasi vyudire 'ham+ sreyan asmy aham+ sreyan asmiti.

5.1.7

te ha pranah prajapatim pitaram etyocur bhagavan ko nah srestha iti tan hovaca yasmin va utkrante sariram papistha-taram iva drsyate sa vah srestha iti.

5.1.8

sa ha vag uccakrama sa samvatsaram prosya paretyovaca katham asakatarte maj jivitum iti yatha kala avadantah pranantah pranena pasyantas caksusa srnvantah srotrena dhyayanto manasaivam iti pravivesa ha vak.

5.1.9

caksur hoccakrama tat samvatsaram prosya paryetyovaca katham asakatarte maj jivitum iti yathandha apasyantah pranantah pranena vadanto vaca srnvantah srotrena dhyayanto manasaivam iti pravivesa ha caksuh.

5.1.10

srotram+ hoccakrama tat samvatsaram prosya paryetyovaca katham asakatarte maj jivitum iti yatha badhira asrnvantah pranantah pranena vadanto vaca pasyantas caksusa dhyayanto manasaivam iti pravivesa ha srotram.

5.1.11

mano hoccakrama tat samvatsaram prosya paryetyovaca katham asakatarte maj jivitum iti yatha bala amanasah pranantah pranena vadanto vaca pasyantas caksusa srnvantah srotrenaivam iti pravivesa ha manah.

5.1.12

atha ha prana uccikramisan sa yatha suhayah padvisa-sankun sankhided evam itaran pranan samakhidat tam+ habhisametyocur bhagavann edhi tvam nah srestho 'si motkramir iti.

5.1.13

atha hainam vag uvaca yad aham vasistho 'smi tvam tad vasistho 'sity atha hainam caksur uvaca yad aham pratisthasmi tvam tat pratisthasiti.

5.1.14

atha hainam srotram uvaca yad aham+ sampad asmi tvam tat sampad asity atha hainam mana uvaca yad aham ayatanam asmi tvam tad ayatanam asiti.

5.1.15

na vai vaco na caksumsi na srotrani an manamsity acaksate prana ity acaksate prano hy evaitani sarvani bhavati.

 

5.2.1

sa hovaca kim me 'nnam bhavisyatiti yat kincid idam a-svabhya a-sakunibhya iti hocus tad va etad anasyannam ano ha vai nama pratyaksam na ha va evam-vidi kincinanannam bhavati.

5.2.2

sa hovaca kim me vaso bhavisyatity apa iti hocus tasmad va etad asisyanta purastac coparistac cadbhih paridadhati lambhuko ha vaso bhavaty anagno ha bhavati.

5.2.3

tad dhaitat satyakama jabalo gosrutaye viayaghrapadyayoktvovaca yady apy enac chuskaya sthanave bruyaj jayer annevasmin chakhah praroheyuh palasaniti.

5.2.4

atha yadi mahaj jigamised amavasyayam diksitva paurnamasyam+ ratrau sarvausadhasya mantham dadhi-madhunor upamathya jyesthaya sresthaya svahety agnav ajyasya hutva manthe sampatam avanayet.

5.2.5

vasisthaya svahety agnav ajyasya hutva manthe sampatam avanayet pratisthayai svahety agnav ajyasya hutva manthe sampatam avanayet sampade svahety agnav ajyasya hutva manthe sampatam avanayed ayatanaya svahety agnav ajyasya hutva manthe sampatam avanayet.

5.2.6

atha pratisrpyanjalau mantham adhaya japaty amo namasy ama hi te sarvam idam+ sa hi jyesthah srestho rajadhipatih sa ma jyaisthyam+ sraisthyam+ rajyadhipatyam gamayaty aham evedam+ sarvam asaniti.

5.2.7

atha khalv etayarca paccha acamati tat savitur vrnimaha ity acamati vayam devasya bhojanam ity acamati srestham+ sarva-dhatamam ity acamati turam bhagasya dhimahiti sarvam pibati nirnijya kam+sam camasam va pascad agneh samvisati carmani va sthandile va vacam yamo 'prasahah sa yadi striyam pasyet samrddham karmeti vidyat.

5.2.8

tad esa slokah.

yada karmasu kamyesu

 striyam+ svapnesu pasyati

samrddhim tatra janiyat

 tasmin svapna-nidarsane tasmin svapna-nidarsana iti

 

5.3.1

svetaketur aruneyah pancalanam+ samitim eyaya tam+ ha pravahano jaivalir uvaca kumaranu tvasisat pitety anu hi bhagava iti.

5.3.2

vettha yad ito 'dhi prajah prayantiti na bhagava iti vettha yatha punar avartanta3 iti na bhagava iti vettha pathor deva-yanasya pitr-yanasya ca vyavartana3 iti na bhagava iti.

5.3.3

vettha yathasau loko na sampuryata3 iti na bhagava iti vettha yatha pancamyam ahutav apah purusa-vacaso bhavantiti naiva bhagava iti.

5.3.4

athanu kim anusisto 'vocatha yo himani na vidyat katham+ so 'nusisto braviteti sa hayastah pitur ardham eyaya tam+ hovacananusisya vava kila ma bhagavan bravid anu tvasisam iti.

5.3.5

panca ma rajanya-bandhuh prasnan apraksit tesam naikam ca nasakam vivaktum iti sa hovaca yatha ma tvam tadaitan avado yathaham esam naikam ca na veda yady aham iman avedisyam katham te navaksyamiti.

5.3.6

sa ha gautamo rajno 'rdham eyaya tasmai ha praptayarham cakara sa ha pratah sa-bhaga udeyaya tam+ hovaca manusasya bhagavan gautama vit tasya varam vrnitha iti sa hovaca tavaiva rajan manusam vittam yam eva kumarasyante vacam abhasathas tam eva me bruhiti sa ha krcchri babhuva.

5.3.7

tam+ ha ciram vasety ajnapayam cakara tam+ hovaca yatha ma tvam gautamavado yatheyam na prak tvattah pura vidya brahmanan gacchati tasmad u sarvesu lokesu ksatrasyaiva prasasanam abhud iti tasmai hovaca.

 

5.4.1

asau vava loko gautamagnis tasyaditya eva samid rasmayo dhumo 'har arcis candrama angara naksatrani visphulingah.

5.4.2

tasminn etasminn agnau devah sraddham juhvati tasya ahuteh somo raja sambhavati.

 

5.5.1

parjanyo vava gautamagnis tasya vayur eva samid abhram dhumo vidyud arcur asanir angara hradanayo visphulingah.

5.5.2

tasminn etasminn agnau devah somam+ rajanam juhvati tasya ahuter varsam+ sambhavati.

 

5.6.1

prthivi vava gautamagnis tasyah samvatsara eva samid akaso dhumo ratrir arcir diso 'ngara avantara-diso visphulingah.

5.6.2

tasminn etasminn agnau deva varsam juhvati tasya ahuter annam+ sambhavati.

 

5.7.1

puruso vava gautamagnis tasya vag eva samit prano dhumo jihvarcis caksur angarah srotram visphulingah.

5.7.2

tasminn etasminn agnau deva annam juhvati tasya ahute retah sambhavati.

 

5.8.1

yosa vava gautamagnis tasya upastha eva samid yad upamantrayate sa dhumo yonir arcir yad antah karoti te 'ngara abhinanda visphulingah.

5.8.2

tasminn etasminn agnau deva reto juhvati tasya ahuter garbhah sambhavati.

 

5.9.2

iti tu pancamyam ahutav apah purusa-vacaso bhavantiti sa ulbavrto garbho dasa va nava va masan antah sayitva yavad vatha jayate.

5.9.3

sa jato yavad ayusam jivati tam pretam distam ito 'gnaya eva haranti yata eveto yatah sambhuto bhavati.

 

5.10.1

tad ya ittham viduh. ye ceme 'ranye sraddha tapa ity upasate te 'rcisam abhisambhavanty arciso 'har ahna apuryamana-paksam apuryamana-paksad yan sad udann eti masam+s tan.

5.10.2

masebhyah samvatsaram+ samvatsarad adityam adityac candramasam candramaso vidyutam tat puruso 'manavah sa enan brahma gamayaty esa deva-yanah pantha iti.

5.10.3

atha ya ime grama ista-purte dattam ity upasate te dhumam abhisambhavanti dhumad ratrim ratrer apara-paksam apara-paksad yan sad daksinaiti masam+s tan naite samvatsaram abhiprapnuvanti.

5.10.4

masebhyah pitr-lokam pitr-lokad akasam akasac candramasam esa somo raja tad devanam annam tam deva bhaksayanti.

5.10.5

tasmin yavat sampatam usitvathaitam evadhvanam punar nivartante yathetam akasam akasad vayum vayur bhutva dhumo bhavati dhumo bhutvabhram bhavati.

5.10.6

abhram bhutva megho bhavati megho bhutva pravarsati ta iha vrihi-yava osadhi-vanaspatayas tila-masa iti jayante 'to vai khalu durnisprapataram yo yo hy annam atti yo retah sincati tad bhuya eva bhavati.

5.10.7

tad ya iha ramaniya-carana abhyaso ha yatte ramaniyam yonim apadyeran brahmana-yonim va ksatriya-yonim va vaisya-yonim vatha ya iha kapuya-carana abhyaso ha yatte kapuyam yonim apadyeran sva-yonim va sukara-yonim va candala-yonim va.

5.10.8

athaitayoh pathor na katarena ac na tanimani ksudrany asakrd avartini bhutani bhavanti jayasva bhriyasvety etat trtiyam+ sthanam tenasau loko na sampuryate tasmaj jagupseta tad esa slokah.

5.10.9

steno hiranyasya suram pibams ca

 guros talpam avasan brahma-ha ca

ete patanti catvarah

 pancamas catvaram+s tair iti

5.10.10

atha ha ya etan evam pancagnin veda na sa ha tair apy acaran papmana lipyate suddhah putah punya-loko  bhavati ya evam veda ya evam veda.

 

5.11.1

pracinasala aupamanyavah satyayajnah paulusir indradyuno bhallaveyo janah sarkaraksyo budila asvatarasvis te haite maha-sala maha-srotriyah sametya mimam+sam cakruh ko nu atma kim brahmeti.

5.11.2

te ha sampadayam cakrur uddalako vai bhagavanto 'yam arunih sampratimam atmanam vaisvanaram adhyeti tam+ hantabhyagacchameti tam+ habhyajagmuh.

5.11.3

sa ha sampadayam cakara praksyanti mam ime maha-sala maha-srotriyas tebhyo na sarvam iva pratipatsye hantaham anyam abhyanusasaniti.

5.11.4

tan hovacasvapatir vai bhavaganto 'yam kaikeva sampratimam atmanam vaisvanaram adhyeti tam+ hantabhyagacchameti tam+ habhyajagmuh.

5.11.5

tebhyo ha praptebhyah prthag arhani karayam cakara sa ha pratah sanjihana uvaca na me steno janapade na kadaryo na madya-po nanahitagnir navidvan na svari svarini kuto yaksyamano vai bhagavanto 'ham asmi yavad ekaikasma rtvije dhanam dasyami tavad bhagavadbhyo dasyami vasantu bhagavanta iti.

5.11.6

te hocur yena haivarthena purusas caret tam+ haiva vaded atmanam evemam vaisvanaram+ sampraty adhyesi tam eva no bruhiti.

5.11.7

tan hovaca pratar vah prativaktasmiti te ha samit-panayah purvahne praticakramire tan hanupaniyaivaitad uvaca.

 

5.12.1

aupamanyava kam tvam atmanam upassa iti divam eva bhagavo rajann iti hovacaisa vai su-teja atma vaisvanaro yam tvam atmanam upasse tasmat tava sutam prasutam asutam kule drsyate.

5.12.2

atsy annam pasyasi priyam atty annam pasyati priyam bhavaty asya brahma-varcasam kule ya etam evam atmanam vaisvanaram upaste murdha tv esa atmana iti hovaca murdha te vyapatisyad yan mam nagamisya iti.

 

5.13.1

atha hovaca satyayajnam paulusim pracinayogya kam tvam atmanam upassa ity  adityam eva bhagavo rajann iti hovacaisa vai visva-rupa atma vaisvanaro yam tvam atmanam upasse tasmat tava bahu visva-rupam kule drsyate.

5.13.2

pravrtto 'svatari-ratho dasi-nisko 'tsy annam pasyasi priyam atty annam pasyati priyam bhavaty asya brahma-varcasam kule ya etam evam atmanam upaste caksus tv etad atmana iti hovacandho 'bhavisyo yan mam nagamisya iti.

 

5.14.1

atha hovacendradyumnam bhallaveyam vaiyaghra-padya  kam tvam atmanam upassa iti vayum eva bhagavo rajann iti hovacaisa prthag-vartmatma vaisvanaro yam tvam atmanam upasse tasmat tvam prthag-balaya ayanti prthag-ratha-srenayo 'nuyanti.

5.14.2

atsy annam pasyasi priyam atty annam pasyati priyam bhavaty asya brahma-varcasam kule ya etam evam atmanam vaisvanaram upaste pranas tv esa atmana iti hovaca pranasya udakramisyan yan mam nagamisya iti.

 

5.15.1

atha hovacendradyumnam bhallaveyam vaiyaghra-padya kam tvam atmanam upassa iti vayum eva bhagavo rajann iti hovacaisa prthag-vartmatma vaisvanaro yam tvam atmanam upasse tasmat tvam prthag-balaya ayanti prthag-ratha-srenayo 'nuyanti.

5.15.2

atsy annam pasyasi priyam atty annam pasyati priyam bhavaty asya brahma-varcasam kule ya etam evam atmanam vaisvanaram upaste pranas tv esa atmana iti hovaca pranasya udakramisyan yan mam nagamisya iti.

 

5.16.1

atha hovaca budilam asvatarasvim vaiyaghra-padya kam tvam atmanam upassa iti apa eva bhagavo rajann iti hovacaisa vai rayir atma vaisvanaro yam tvam atmanam upasse tasmat tvam+ rayi-man pusti-man asi.

5.16.2

atsy annam pasyasi priyam atty annam pasyati priyam bhavaty asya brahma-varcasam kule ya etam evam atmanam vaisvanaram upaste balis tv esa atmana iti hovaca balis te vyabhetysy adyan mam nagamisya iti.

 

5.17.1

atha hovacoddalakam arunim gautama kam tvam atmanam upassa iti prthivi eva bhagavo rajann iti hovacaisa vai pratisthatma vaisvanaro yam tvam atmanam upasse tasmat tvam pratisthito 'si prajaya ca pasubhis ca.

5.17.2

atsy annam pasyasi priyam atty annam pasyati priyam bhavaty asya brahma-varcasam kule ya etam evam atmanam vaisvanaram upaste padau tv etav atmana iti hovaca padau te vyamlasy etam yan mam nagamisya iti.

 

5.18.1

tan hovacaite vai khalu yuyam prthag ivemam atmanam vaisvanaram vidvamso 'nnam attha yas tv etam evam pradesa-matram abhivimanam atmanam vaisvanaram upaste sa sarvesu lokesu sarvesu bhutesu sarvesv atmasv annam atti.

5.18.2

tasya ha va etasyatmano vaisvanarasya murdhaiva su-tejas caksur visva-rupah pranah prthag-vartmatma sandeho bahulo bastir eva rayih prthivy eva padav uru eva vedir lomani barhir hrdayam garhapatyo mano 'nvarharyapacana astyam ahavaniyah

 

5.19.1

tadvad bhaktam prathamam agacchet tad dhomiyam+ sa yam prathamam ahutim juhuyat tam juhuyat pranaya svaheti pranas trpyati.

5.19.2

prane trpyati caksus trpyati caksusi trpyaty adityas trpyaty aditye trpyati dyaus trpyati divi trpyantyam yat kinca dyaus cadityas cadhitisthatas trpyati tasyanu trptim trpyati prajaya pasubhir annadyena tejasa brahma-varcaseneti.

 

5.20.1

 atham yam dvitiyam juhuyat tam juhuyat vyanaya svaheti. vyanastrpyati.

5.20.2

  vyane trpyati srotram trpyati. srotre trpyati candramastrpyati.

candramasi trpyati disastrpyanti. diksu trpyantisu yatkinca disascandramascadhitisthanti tat trpyati. tasyanu trptim trpyati prajaya pasubhirannadyena tejasa brahmavarcaseneti

 

5.21.1

 atha yam trtiyam juhuyat tam juhuyat apanaya svaheti. apanastrpyati.

5.21.2

 apane trpyati vak trpyati. vaci trpyantya- magnistrpyati. agnau trpyati

prthivi trpyati. prthivyam trpyantyam yatkinca prthivi

cagniscadhitisthatah tat trpyati. tasyanu trptim trpyati prajaya

pasubhirannadyena tejasa brahmavarcaseneti.

 

5.22.1

 atha yam caturthim juhuyat tam juhuyat samanaya svaheti. samanastrpyati.

5.22.2

 samane trpyati manastrpyati. manasi trpyati parjanyastrpyati. parjanye

trpyati vidyut trpyati. vidyuti trpyantyam yatkinca vidyucca

parjanyascadhitisthatah tat trpyati. tasyanu trptim trpyati prajaya

pasubhirannadyena tejasa brahmavarcaseneti.

 

5.23.1

 atha yam pancamim juhuyat tam juhuyat udanaya svaheti. udanastrpyati.

5.23.2

udane trpyati vayustrpyati. vayau trpyati akasastrpyati. akaso trpyati

yatkinca vayuscakasascadhi- tisthatah tat trpyati. tasyanu trptim trpyati

prajaya pasubhirannadyena tejasa brahmavarcaseneti.

 

5.24.1

 sa ya idamavidvanagnihotram juhoti, yatha 'ngaranapohya bhasmani

juhuyat tadrk tat syat.

5.24.2

 atha ya etadevam vidvanagnihotram juhoti, tasya sarvesu lokesu bhutesu sarvesvatmasu hutam bhavati.

5.24.3

 tat yathesika (ka) tulamagnau protam praduyeta, evam hasya sarve

papmanah praduyante, ya etadevam vidvanagnihotram juhoti.

5.24.4

 tasmadu haivamvit yadyapi candalayocchistam prayacchet, atmani

haivasya tad vaisvanare hutam syaditi. tadesa slokah.-

yatheha ksudhita bala mataram paryupasate.

evam sarvani bhutanyagnihotramupasata iti agnihotramupasata iti.

 

iti chandogyopanisadi pancamo 'dhyayah (pancamah pranathakah)

 

6.1.1

 svetaketurharuneya asa. tam ha pitovaca, "svetaketo vasa brahmacaryam.

na vai somyasmatkulino 'nanucya brahmabandhuriva bhavati" iti.

6.1.2

 sa ha dvadasavarsah upetya caturvisativarsah sarvan vedanamadhitya

mahamana anucanamani stabdha eyaya. tam ha pitovaca. -

6.1.3

 sveta- keto ! yannu somyedam mahamana anucanamani stabdho 'si,

uta tamadesa- mapraksyo yenasrutam srutam bhavati amatam

matamavijnatam vijnatamiti.

 katham nu bhagavah sa adeso bhavatiti.

6.1.4

 yatha somyaikena mrtpindena sarvam mrnmayam vijnatam syat;

 vacarambhanam vikaro namadheyam mrttiketyeva satyam-

6.1.5

 yatha somyaikena lohamanina sarvam lohamayam vijnatam syat;

vacarambhanam vikaro namadheyam lohamityeva satyam-

6.1.6

 yatha somyaikena nakhanikrntanena sarvam karsnayasam vijnatam

syat; vacarambhanam vikaro namadheyam krishnayasamityeva satyam-

 evam somya sa adeso bhavatiti

6.1.7

 na vai nunam bhagavantasta etadavedisuh; yadhdyetadavedisyan,

katham me navaksyan' iti. "bhagavanstveva me tadbravritu ??" iti.

"tatha somya" iti hovaca.

 

6.2.1

 tadeva somyedamagra asidekamevadvitiyam.

 tadhaika ahuh, 'asadevedamagra asidekamevadvitiyam. tasma-

dasatassajjayat [iti]

6.2.2

"kutastu khalu somyaivam syat" iti hovaca "kathamasatah sajjayeta"iti.

sattveva somyedamagra asidekamevadvitiyam.

6.2.3

 tadaiksata, bahu syam prajayeyeti. tat tejo 'srjata. tatteja aiksata, bahu

syam prajayeyeti. tadapo 'srjata. tasmat yatra kvacana socati svedate va

purusah, tejasa eva tadadhyapo jayante.

6.2.4

 ta apa aiksanta. bahvayah syama prajayemahiti. ta annamasr- janta.

tasmat yatra kvacana varsati, tadeva bhuyisthamannam bhavati.

adbhaya eva tadadhyannadyam jayate.

 

6.3.1

 tesam svalvesam bhutanam trinyeva bijani bhavantya(ntya)andajam

jivajamudbhijjamiti.

6.3.2

 seyam devataiksata, "hantahamimastisro devata anena jivenatma-

va 'nupravisya namarupe vyakaravaniti {2} tasam trivrtamekaikam

karavani" iti.

6.3.3

 seyam devatemastisro devata anenaiva jivena ''tmana 'nupravisya

namarupe vyakarot {3} tasam trivrta trivrtamekaikamkarot.

6.3.4

 yatha tu (nu) khalu somyemastisro devatastrivrttrivrdekaika bhavati,

tanme vijanihiti.

 

6.4.1

 yadagne rohitan rupam, tejasastadrupam. yacchuklam, tadapam. yat

krishnam, tadannasya. apagadagneragnitvam. vacarambhanam vikaro

namadheyam; trini rupanityeva satyam.

6.4.2

 yadadityasya rohitan rupam, tejasastadrupam. yacchuklam, tadapam.

yat krishnam, tadannasya. apagadadityadadityatvam. vacarambhanam

vikaro namadheyam; trini rupanityeva satyam.

6.4.3

 yaccandramaso rohitan rupam, tejasastadrupam. yacchuklam, tadapam.

yat krishnam, tadannasya. apagaccandraccandratvam. vaca- rambhanam

vikaro namadheyam; trini rupanityeva satyam.

6.4.4

 yadvidyuto rohitan rupam, tejasastadrupam. yacchuklam, tadapam.

yat krishnam, tadannasya. apagadvidyuto vidyuttvam. vacarambhanam

vikaro namadheyam; trini rupanityeva satyam.

6.4.5

 etaddha sma vai tadvidvansa ahuh purve mahasala mahasrotriyah, "na

no 'dyakascanasrutamamatamavijnatamudaharisyati" iti hyebhyo

vidancakruh.

6.4.6

 yadu rohitamivabhuditi, tejasastadrupamiti tadvidancakruh yadu

suklamivabhuditi, apan rupamiti tadvidancakruh. yadu krishna-

mivabhuditi, annasya rupamiti tadvidancakruh.{6} yadvavijnata-

mivabhuditi, etasameva devatanan samasa iti tadvidancakru.

6.4.7

 yatha tu(nu) khalu somyemastisro devatah purusam prapya trivrt

trivrdekaika bhavati, tanme vijanahiti.

 

6.5.1

 annamasitam tredha vidhiyate. tasya yah sthavistho dhatustat purisam

bhavati; yo madhyamastanmansam; yo 'nisthastanmanah.

6.5.2

 apah pitastredha vidhiyante. tasam yah sthavistho dhatustanmutram

bhavati; yo madhyamastallohitam; yo 'nisthah sa pranah.

6.5.3

 tejo 'sitam tredha vidhiyate. tasya yah sthavistho dhatustadasthi bhavati;

yo madhyamah sa majja; yo 'nisthah sa vak.

6.5.4

 annamayan hi somya mana apomayah pranastejomayi vagiti. bhuya eva

ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.6.1

 dadhnah somya mathyamanasya yo 'nima sa urdhvah samudisati tat

sarpirbhavati.

6.6.2

 evameva khalu somyannasyasyamanasya yo 'nima sa urdhvah

samudisati tanmano bhavati.

6.6.3

 apan somya piyamananam yo 'nima sa urdhvah samudisati sa prano

bhavati.

6.6.4

 tejasah somyasyamanasya yo 'nima sa urdhvah samudisati sa vag bhavati.

6.6.5(?)

 annamayan hi somya mana apomayah pranastejomayi vagiti.

 bhuya eva ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.7.1

 sodasaklah somya purusah. pancadasahani ma 'sih; kamamapah piba;

apomayah prano na pibato vicchetsyata iti.

6.7.2

 sa ha pancadasahani na ''sa. atha hainamupasasada, "kim bravimi bho"

iti. rcah ?? somya yajunsi samaniti. sa hovaca, "na vai ma prati bhanti bho"

iti.

6.7.3

 tan hovaca-yatha somya mahato 'bhyahitasyaiko 'ngarah khadyota-

matrah parisistah syat; tena tato 'pi na bahu dahet - evam somya te

podasanam kalanameka kala 'tisista syat; tayaitarhi vedannanu-

bhavasi. asan. atha me vijnasyasiti.

6.7.4

 sa ha ''sa. atha hainamupasasada. tam ha yat kinca papraccha, sarvam

ha pratipede.

 tam hovaca

6.7.5

 yatha somya mahato 'bhyahitasyaikamangaram khadyotamatram

parisistam tam trnairupasamadhaya pra[a] jvalayet; tena tato 'pi bahu

dahet - evam somya te sodasanam kalanameka kala 'tisista '-

bhuta; sa 'nnenopasamahita prajvalit, (prajvali); tayaitarhi vedan

anubhavasi.

 annamam hi somya mana apomayah pranastejomayi vagiti.

 taddhasya vijajnaviti - vijajnaviti.

 

6.8.1

 uddalako ha ''runih svetaketum putramuvaca - svapnantam me somya

vijanihiti. yatraitatpurusah svapiti nama, sata somya tada sampanno

bhavati. svamapito bhavati. tasmadenam svapitityacaksate, svam

hyapito bhavati.

6.8.2

 sa yatha sakunih sutrena prabaddho disam disam patitva 'nyatra ''-

yatanamalabdhva bandhanamevopasrayate, evameva khalu somya

tanmano disam disam patitva 'nyatra ''yatanamalabdhva

pranamevopasrayate. pranabandhanam hi somya mana iti.

6.8.3

 asana[ya]pipase me somya vijanihiti. yatraitatpuruso 'si- sisati nama,

apa eva tadasitam nayante. tat yatha gonayo 'svanayah purusanaya

iti, evam tadapa acaksate 'sanayeti. tatraitacchungamutpatitam

somya vijanihi, nedamamulam bhavisyatiti.

6.8.4

 tasya kva mulam syadanyatrannat.

 evameva khalu somyannena sungenapo mulamanviccha, adbhih somya

sungena tejo mulamanviccha, tejasa somya sungena sanmulamanviccha.

 sanmulah somyemah sarvah prajah sadayatanah satpratisthah.

6.8.5

 atha yatraitatpurusah pipasati nama, teja eva tat pitam nayate. tat yatha

nonayo 'svanayah purusanaya iti, evam etat teja acasta adanyeti.

tatraitadeva sungamutpatitam somya vijanihi. nedamamulam

bhavisyatiti.

6.8.6

 tasya kva mulam syadanyatradbhyah. adbhih somya sungena tejo

mulamanviccha, tejasa somya sungena sanmulamanviccha.

 sanmulah somyemah sarva prajah sadayatanah satpratisthah.

 yatha tu khalu somyemastisro devatah purusam prapya trivrt trivrdekaika

bhavati, taduktam purastadeva bhavati.

 asya somya purusasya prayato vad manasi sampadyate, manah prane,

pranastejasi, tejah parasyam devatayam.

 sa ya eso 'nima.

6.8.7

 aitadatmyaminda sarvam. tat satyam. sa atma. tat tvamasi svetaketo iti.

bhuya eva ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.9.1

 yatha somya madhu madhukrto nististhanti nanatyayanam vrksanam

rasan samavaharamekatam rasam gamayanti.

6.9.2

 te yatha tatra na vivekam labhante, amusyaham vrksasya

raso 'smyamusyaham vrksasya rasosmiti-

 evameva khalu somyemah sarvah prajah sati sampadya na viduh, sati

sampadyamaha iti.

6.9.3

 sa iha vyaghro va simho va vrko va varaho va kito va patango va damso

va masako va yadyadbhavanti tadabhavanti.

6.9.4

 sa ya eso 'nima. aitadatmyamidam sarvam. tat satyam. sa atma. tat

tvamasi svetaketo iti.

 bhuya eva ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.10.1

 imah somya nadyah purastat pracyah syandante. pascat praticyah. tah

samudrat samudramevapiyanti. samudra eva bhavanti. ta yatha tatra na

viduh, iyamahamasmi, iyamahamasmiti.-,

6.10.2

 evameva khalu somyemah sarvah prajah sata agamya na viduh sata

agacchamaha iti.

 sa iha vyaghro va simho va vrko va varaho va kito va patango va damso

va masako va yadyadbhavanti tadabhavanti.

6.10.3

 sa ya eso 'nima, aitadatmyamidam sarvam. tat satyam. sa atma. tat

tvamasi svetaketo iti.

 bhuya eva ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.11.1

 asya somya mahato vrksasya yo mule 'bhyahanyat jivan sravet; yo

madhye 'bhyahanyat, jivan sravet; yo 'gre 'bhyahanyat, jivan sravet.

sa esa jivena ''tmana 'nuprabhutah pepiyamano medamanastisthati.

6.11.2

 tasya yadekam sasvam jivo jahati, atha sa susyati; dvitiyam jahati, atha

sa susyati; trtiyam jahati atha sa susyati; sarvam jahati, sarva: susyati-,

evameva khalu somya viddhiti hovaca.

6.11.3

 jivapetam vava kiledam mriyate; na jivo mriyate iti.

 sa ya eso 'nima, aitadatmyamidam sarvam. tat satyam. sa atma. tat

tvamasi svetaketo iti.

 bhuya eva bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.12.1

 nyagrodhaphalamada (ta) ahareti. idam bhagava iti. bhindhiti. bhinnam

bhagava iti. kimatra pasyasiti. anyavya ivema dhana bhagava iti.

asamangaikam bhindhiti. bhinna bhagava iti. kimatra pasyasiti. na

kimcana bhagava iti.

6.12.2

 tam hovaca - yam vai somyaitamanimanam na nibhalayase, etasya vai

kila somyaiso 'nimna evam mahan nyagrodha- stisthati.

6.12.3

 sraddhatsva somyeti. sa ya eso'nima, aitadatmyamidam sarvam. tat

satyam. sa atma. tat tvamasi svetaketo iti.

 bhuya eva ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.13.1

 lavanametadudake 'vadhayatha ma pratarupasidatha iti. sa ha tatha

cakara. tam hovaca yad dosa lavanamudake 'vadhah, anga ! tadahareti.

taddhavamrsya na viveda.

 yatha vilinamevanga.

6.13.2

 athasya ''davacameti; kathamiti. lavanamiti. madhyadacameti; kathamiti.

lavanamiti. antada- cameti; kathamiti. lavanamiti. abhiprasyaitat atha

mopasidatha iti. taddha tatha cakara. tacchasvat samvartate. tam hovaca-

atra vava kila sat somya na nibhalayase atraiva kileti.

6.13.3

 sa ya eso 'nima aitadatmyamidam sarvam. tat satyam. sa atma. tat

tvamasi. svetaketo iti.

 bhuya eva ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.14.1

 yatha somya purusam gandharebhyo 'bhinaddhaksamaniya tam tato 'ti-

jane visrjet. sa yatha tatra pran vodan va 'dharan va pra(pra)dhmayita

abhinaddhaksa anito ;bhinaddhakso visrstah.

6.14.2

 tasya yatha 'bhinahanam pramucya prabruyadetam desam gandhara

etam disam vrajeti; sa gramat gramam prcchan pandito medhavi

gandharane- vopasampadyeta-

 evameveha ''caryavan puruso veda. tasya tavadeva ciram yavanna

vimoksye atha sampatsya [te] iti.

6.14.3

 sa ya eso 'nima, aitadatmyamidam sarvam. tat satyam. sa atma. tat

tvamasi svetaketo iti.

 bhuya eva ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.15.1

 purusam somyopatapinam jnatayah paryupasate, janasi mam janasi

mamiti. tasya yavanna van manasi sampadyate manah prane

pranastejasi tejah parasyam devatayam, tavajjanati.

6.15.2

 atha yada 'sya van manasi sampadyate manah prane pranastejasi tejah

parasyam devatayam, atha na janati.

6.15.3

 sa ya eso 'nima, aitadatmyamidam sarvam. tat satyam. sa atma. tat

tvamasi svetaketo iti.

bhuya eva ma bhagavan vijnapayatviti. tatha somyeti hovaca.

 

6.16.1

 purusam somyota hastagrhitamanayanti, apaharsit steyamakarsit

parasumasmai tapateti. sa yadi tasya karta bhavati, tata

evanrtamatmanam kurute. so 'nrtabhisamdho 'nrtena ''tmanamantardhaya

parasum taptam prati- grhnati. sa dahyate. atha hanyate.

6.16.2

 atha yadi tasyakarta bhavati. tata eva satyamatmanam kurute. sa

satyabhisandhah satyena ''tmanamantardhaya parasum taptam

pratigrhnati, sa na dahyate; atha mucyate.

6.16.3

 sa yatha tatra na dahyeta aitadatmyamidam sarvam. tat satyam. sa

atma. tat tvamasi svetaketo iti. taddhasya vijajnaviti vijajnaviti.

 

7.1.1

 adhihi bhagava iti hopasasada sanatkumaram narada. tam hovaca

yadvettha, tena mopasida. tatasta urdhvam vaksyamiti.

7.1.2

 sa hovaca - rgvedam bhagava 'dhyemi yajurvedam

samavedamatharvanam caturthamitihasapuranam pancamam vedanam

vedam pitryam rasim daivam nidhi vakovakyamekayanam, devavidyam

brahmavidyam bhutavidyam ksatravidyam naksatravidyam

sarpadevajanavidyam. etadbhagavo 'dhyemi.

7.1.3

 so 'ham bhagavo mantravideva 'smi; na '' tmavit. srutam hyeva me

bhagavaddrsobhyah, tarati sokamatmaviditi. so 'ham bhagavah socami;

tam ma bhagavanchokasya param tarayatviti.

 tam hovaca. yadvai kimcaitadadhyagisthah, namaivaitat

7.1.4

 nama va rgvedo yajurvedah samaveda atharvanascaturtha ityihasa -

puranah pancamo vedanam vedah pitryo rasirdaivo nidhirvakovakyame-

kayanam devavidya brahmavidya bhutavidya ksatravidya naksatravidya

sarpadeva- janavidya. namaivaitat. namopassveti.

7.1.5

 sa yo nama brahmetyupaste, yavannamno gatam tatrasya yathakama-

caro bhavati, yo nama brahmetyupaste.

 asti bhagavo namno bhuya iti. namno vava bhuyo 'stiti. tanme bhagavan

bravitviti.

 

7.2.1

 vag vava namno bhuyasi. vag va rgvedam vijnapayati yajurvedam

samavedamatharvanam caturthamitihasapuranam pancamam devanam

vedam pitryam rasim daivam nidhim vakovakyamekayanam devavidyam

brahmavidyam bhutavidyam ksatravidyam naksatravidyam

sarpadevajanavidyam, divanca prthivinca vayunca ''kasanca ''pasca

tejasca devamsca manusyamsca pasumsca vayamsi ca trnavanaspatinchavapadanyakitapatangapipilikam dharmancadharmanca

satyancanrtanca sadhu casadhu ca hrdayajnancahrdayajnanca. yadvai

van nabha- visyat - na dharmo nadharmo vyajnapayisyat; na satyam,

nanrtam, na sadhu, nasadhu, na hrdayajno, nahrdayajno vagevaitat

sarvam vijnapayati. vacamupassveti.

7.2.2

 sa yo vacam brahmetyupaste, yavad vaco gatam, tatrasya yathakamacaro

bhavati yo vaca brahmetyupaste. asti bhagavo vaco bhuya iti. vaco vava

bhuyo 'stiti. tanme bhagavan bravitviti.

 

7.3.1

 mano vava vaco bhuyah. yatha vai dve va ''malake dve va kole dvau

va 'ksau mustiranubhavati, evam vacanca nama ca mano 'nubhavati. sa

yada manasa manasyati - mantranadhiyeyeti, athadhite; karmani

kurviyeti, atha kurute; putramsca pasumsceyeti, athecchate; amanca

lokamamunceccheyeti, athecchate. mano hyatma. mano hi loko mano

hi brahma. mana upassveti.

7.3.2 ??

 sa yo mano brahmetyupaste, yavanmanaso gatam, tatrasya yatha-

kamacaro bhavati, yo mano brahmetyupaste.

 asti bhagavo manaso bhuya iti. manaso vava bhuyo 'stiti. tanme

bhagavan bravitviti.

 

7.4.1

 samkalpo vava manaso bhuyan. yada vai sankalpayate, atha mana-

syati, atha vacamirayati, tamu namnirayati. namni mantra ekam

bhavanti. mantresu karmani.

7.4.2

 tani ha va etani sankalpaikayanani sankalpatmakani sankalpe

pratisthitani. samaklpatam dyavaprthivi, samakalpetam vayusca ''ka-

sanca, samakalpantamapasca tejasca tesam sanklptyai varsam sankalpate.

varsasya sanklptya annam sankalpate. annasya sanklptyai pranah

sankalpante. prananam sanklptyai mantrah sankalpante. mantranam

sanklptyai karmani sankalpante. karmanam sanklptyai lokah (kah)

sankalpate(nte). lokasya sanklptyai sarvam sankalpate. sa esa sankalpah sankalpamupassveti.

7.4.3

 sa yah sankalpam brahmetyupaste, samklptan vai sa lokan dhruvan

dhruvah, pratisthitan pratisthito 'vyathamanan avyathamano 'bhisiddhayati.

yavat sankalpasya gatam, tatrasya yathakamacaro bhavati, yah sankalpam

brahmetyupaste. asti bhagavah sankalpad bhuya iti. sankalpadvava bhuyo '-

stiti. tanme bhagavan bravitviti.

 

7.5.1

 cittam vava sankalpad bhuyah. yada vai cetayate, atha sankalpayate;

atha manasyati; atha vacamirayati; tamu namnirayati, namni mantra

ekam bhavanti, mantresu karmani.

7.5.2 ???

 tani ha va etani cittaikayanani cittatmani (tmakani) citte pratisthitani.

tasmad yadyapi bahuvit acitto bhavati, nayamasti- tyevainamahuh,

yadayam veda. yadva ayam vidvan, netthamacittah syaditi. atha

yadyalpaviccittavan bhavati, tasma evota susrusante. cittam

hyevaisamekayanam, cittamatma, cittam pratistha. cittamupassveti.

7.5.3

 sa yascittam brahmetyupaste, cittan vai sa lokan dhruvan dhruvah,

pratisthitan pratisthito 'vyathamanan avyathamano 'bhisiddhayati -

yavaccittasya gatam, tatrasya yathakamacaro bhavati, yascittam

brahmetyupaste.

 asti bhagavascittad bhuya iti. cittadvava bhuyo 'stiti. tanme bhagavan

bravitviti.

7.6.1

 dhyanam vava cittat bhuyah. dhyayativa prthivi, dhyayativanta- riksam,

dhyayativa dhaurdhyayantiva ''po dhyayantiva parvata dhyaya- ntiva

devamanusyah.

 tasmadya iha manusyanam mahattam prapnuvanti, dhyanapadamsa

ivaiva te bhavanti. atha ye 'lpah, kalahinah pisuna upavadinaste. atha

ye prabhavo dhyanapadamsa ivaiva te bhavanti. dhyanamupassveti.

7.6.2

 sa yo dhyanam brahmetyupaste, yavat dhyanasya gatam, tatrasya

yathakamacaro bhavati, yo dhyanam brahmetyupaste.

 asti bhagavo dhyanat bhuya iti. dhyanadvava bhuyo 'stiti. tanme

bhagavan bravitviti.

 

7.7.1

 vijnanam vava dhyanat bhuyah. vijnanena va rgvedam vijanati

yajurvedam samavedamatharvanam caturthamitihasapuranam pancamam

vedanam vedam pitryam rasim daivam nidhim vakovakyamekayanam

devavidyam brahmavidyam bhuta- vidyam ksatravidyam naksatravidyam

sarpadevajanavidyam; divanca prthivinca vayuncakasancapasca tejasca

devamsca manusyamsca vayamsi ca trnavana- spatin svapadani

akitapatangapipilikam dharmancadharmanca satyanca- nrtanca sadhu

casadhu ca hrdayajnancahrdayajnancannanca rasancemanca loka-

mamunca vijnanenaiva vijanati. vijnanamupassveti.

7.7.2

 sa yo vijnanam brahmetyupaste, vijnanavato vai sa lokan jnana-

vato 'bhisiddhati-yavad vijnanasya gatam, tatrasya yathakama- caro

bhavati, yo vijnanam brahmetyupaste.

 asti bhagavo vijnanad bhuya iti. vijnanadvava bhuyo 'stiti. tanme

bhagavan bravitviti.

 

7.8.1

 balam vava vijnanad bhuyah. api(pi) ha satam vijnanavatameko

balavanakampayate. sa yada bali bhavati, athotthata bhavati, utti-

sathan paricarita bhavati; paricarannupasatta bhavati; upasidan drasta

bhavati srota bhavati manta bhavati boddha bhavati karta bhavati

vijnata bhavati. balena vai prthivi tisthati, balenantariksam, balena

dyaurbalena parvata balena devamanusya balena pasavasca vayamsi ca

trnavanaspatayah svapadanyakitapatangapipilikam balena lokastisthati.

balamupa- rasveti.

7.8.2

 sa yo balam brahmetyupaste, yavad balasya gatam tatrasya yatha-

kamacaro bhavati, yo balam brahmatyupaste.

 asti bhagavo balad bhuya iti. balad vava bhuyo 'stiti. tanme bhagavan

bravitviti.

 

7.9.1

  annam vava balad bhuyah. tasmad yadyapi dasa ratrirnasniyat, yadyuha

jivet athava, adrasta 'srota 'manta 'bodva 'karta 'vijnata bhavati.

athannasya ''ye(yi) drasta bhavati, srota bhavati, manta bhavati, boddha

bhavati, karta bhavati, vijnata bhavati. annamupassveti.

7.9.2

 sa yo 'nnam brahmetyupaste, annavato vai sa lokan panavato 'mi-

siddhayati, yavadannasya gatam tatrasya yathakamacaro bhavati, yo 'nnam

brahmetyupaste.

 asti bhagavo 'nnad bhuya iti. annadvava bhuyo 'stiti. tanme bhagavan

bravitviti .

 

7.10.1

 apo va[va] annad bhuyasyah, tasmad yada suvrstirna bhavati, vya-

dhiyante pranah, annam kaniyo bhavisyatiti. atha yada suvrstirbhavati,

anandinah prana bhavanti, annam bahu bhavisyatiti. apa evema murtah

yeyam prthivi, yadantariksam, yad dhyauh, yat parvatah,

yaddevamanusyah, yat pasavasca vayamsi ca; trnavanaspatayah

svapadanyakitapatangapipi- likamapa evema murtah. apa upassveti.

7.10.2

 sa yo 'po brahmetyupaste, apnoti sarvan kamamstrptiman bhavati,

yavadapam gatam, tatrasya yathakamacaro bhavati, yo 'po

brahmetyupaste.

7.10.3

 asti bhagavo ' dbhayo bhuya iti. adbhayo vava bhuyo 'stiti. tanme

bhagavan bravitviti.

 

7.11.1

 tejo va adbhayo bhuyah. tadva etadvayumagrhya ''kasamabhitapati.

tadahuh - nisocati, nitapati, varsisyati va iti. teja eva tat purvam

darsayitva 'thapah srjate. tadetadurdhvabhisca tirascibhisca vidyudbhi-

[am ??] hrdascaranti. tasmadahuh - vidyotate, stanayati, varsasyati va iti.

teja eva tat purvam darsayitva 'thapah srjate. tena upassveti.

7.11.2

 sa yastejo brahmetyupaste; tejasvi tejasvi vai sa tejasvato lokan

bhasvato 'pahatatamaskan abhisiddhati, yavat tejaso gatam, tatrasya

yathakamacaro bhavati, yastejo brahmetyupaste.

 asti bhagavastejaso bhuya iti. tejaso vava bhuyo 'stiti. tanme bhagavan

bravitviti.

 

7.12.1

 akaso vava tejaso bhuyan. akaso vai suryacandramasa- bubhau vidyunnaksatranyagnih. akasena ''hvayati, akasena srnoti, akasena

pratisrnoti, akaso ramate, akase na ramate, akase jayate, akasamabhijayate.

akasamupassveti.

7.12.2

 sa ya akasam brahmetyupaste, akasavato vai sa lokan prakasa-

vato 'sambadhan urugayavato 'bhisiddhayati. yavadakasasya gatam

tatrasya yathakamacaro bhavati, ya akasam brahmetyupaste.

 asti bhagava akasad bhuya iti. akasadvava bhuyo 'stiti. tanme bhagavan

bravitviti.

 

7.13.1

 smaro va akasad bhuyah (yan). tasmad yadyapi bahava asiran asmarantah,

naiva te kancana srnuyuh, na manviran, na vijaniran, yada vava te

smareyuh, atha srnuyuh atha manviran, atha vijaniran. smarena vai

putran vijanati; smarena pasun. smaramupassveti.

7.13.2

 sa yah smaram brahmetyupaste, yavat smarasya gatam tatrasya yatha-

kamacaro bhavati, yah smaram brahmetyupaste.

 asti bhagavah smarad bhuya iti. smaradvava bhuyo'stiti. tanme

bhagavan bravitviti.

 

7.14.1

 asa vava smarad bhuyasi. asayedvo vai smaro mantranadhite, karmani

kurute, putramsca pasumscecchate, imanca lokamamuncecchate.

asamupassveti.

7.14.2

 sa ya asam brahmetyupaste, asaya 'sya sarve kamah samrddhaya-nti;

amogha hyasyasiso bhavanti, yavadasaya gatam tatrasya yathakamacaro

bhavati, ya asam brahmetyupaste.

 asti bhagava asaya bhuya iti. asaya vava bhuyo 'stiti. tanme bhagavan

bravitviti.

 

7.15.1

 prano vava asaya bhuyan. yatha va ara nabhau samarpitah, evamasmin

prane sarvam samarpitam. pranah pranena yati. pranah pranam dadati;

pranaya dadati. prano ha pita, prano mata, prano bhrata, pranah svasa,

prana acaryah, prano brahmanah.

7.15.2

 sa yadi pitaram va mataram va bhrataram va svasaram va ''caryam va

brahmanam va kincit bhrsamiva pratyaha, dhik tva 'stvityevainamahuh,

pitrha vai tvamasi, matrha vai tvamasi, bhratrha vai tvamasi, svasrha vai

tvamasi, acaryaha vai tvamasi, brahmanaha vai tvamasiti.

7.15.3

 atha yadyapyenan utkrantapranan sulena samasam vyatisandahet,

naivainam bruyuh pitrha 'siti, na matrha 'siti, na bhratrha 'siti, na

svasrha 'siti, nacaryaha 'siti, na brahmanaha 'siti.

7.15.4

 prano hyaitani sarvani bhavati.

 sa va esa pasyan evam manvana evam vijanan ativadi bhavati. tancet

bruyuh ativadyasiti, ativadyasmiti bruyat; napahnuvita.

 

7.16.1

 esa tu va ativadati, yah satyenativadati.

 so 'ham bhagavah satyenativadaniti.

 satyam tveva vijijnasitavyamiti. satyam bhagavo vijijnasa iti.

 

7.17.1

 yada vai vijanati, atha satyam vadati. navijanan satyam vadati.

vijananneva satyam vadati. vijnanam tveva vijijnasitavya- miti. vijnanam

bhagavo vijijnasa iti.

 

7.18.1

 yada vai manute 'tha vijanati. namatva vijanati. matvaiva vijanati.

matistveva vijijnasitavyeti. matim bhagavo vijijnasa iti.

 

7.19.1

yada vai sraddadhati, atha nanute. nasraddadhanmanute. sraddadhadeva

manute. sraddha tveva vijijnasitavyeti. sraddham bhagavo vijijnasa iti.

 

7.20.1

 yada vai nististhati. atha sraddadhati. nanististhan sraddadhati.

nististhanneva sraddadhati. ni(nih?) stha tveva vijijnasitavyeti. ni(nih ?

stham) bhagavo vijijnasa iti.

 

7.21.1

 yada vai karoti, atha nististhati. nakrtva nististhati. krtvaiva nististhati.

krtistveva vijijnasitavyeti. krtim bhagavo vijijnasa iti.

 

7.22.1

 yada vai sukham labhate, atha karoti. nasukham labdhva karoti.

sukhameva labdhva karoti. sukham tveva vijijnasitavyamiti. sukham

bhagavo vijijnasa iti.

 

7.23.1

 yo vai bhuma tat sukham. nalpe sukhamasti. bhumaiva sukham. bhuma

tveva vijijnasitavya iti. bhumanam bhagavo vijijnasa iti.

 

7.24.1

 yatra nanyat pasyati, nanyacchrnoti, nanyat vijanati, sa bhuma. atha

yatranyat pasyati, anyacchrnoti, anyat vijanati, tadalpam. yo vai bhuma,

tadamrtam. atha yadalpam, tanmartyam.

7.24.2??

 sa bhagavah kasmin pratisthita iti.  sve mahimni,

 yadi va na mahimniti, go asvamiha mahimetyacaksate, hasti- hiranyam

dasabharyam ksetranyayatananiti. nahameva bravimiti hovaca, anyo

hyanyasmin pratisthita iti.

 

7.25.1

 sa evadhastat, sa uparistat, sa pascat, sa purastat, sa diksinatah, sa

uttaratah, sa evedam sarvamiti.

 athato 'hankaradesa eva - ahamevadhastat, ahamuparistat, aham

pascat, aham purastat, aham diksinatah, ahamuttaratah, ahamevedam

sarvamiti.

7.25.2

 athata atmadesa eva - atmaivadhastat, atmoparistat, atma pascat,

atma purastat, atma daksinatah, atmottaratah, atmaivedam sarvamiti.

 sa va esa evam pasyannevam manvana evam vijaman atmarati-

ratmakrida atmamithuna atma ''nandah; sa svarad bhavati. tasya sarvesu

lokesu kamacaro bhavati. atha ye 'nyatha 'to viduranyarajanaste

ksayyaloka bhavanti. tesam sarvesu lokesvakamacaro bhavati.

7.26.1

 tasya ha va etasyaivam pasyata evam manvanasyaivam vijanata atmatah

prana atmata asa '' tmatah smara atmata akasa atmatasteja atmata apa

atmata avirbhavatirobhavavatmato ''nnamatmato bala - matmato

vijnanamatmato dhyanamatmatascittamatmatah sankalpa atmato mana

atmato vagatmato namatmato mantraatmatah karmanyatmata evedam

sarvamiti.

7.26.2

tadesa slokah - na pasyo mrtyum pasyati na rogam nota duhkhatam.

   sarvam ha pasyah pasyati sarvamapnoti sarvasah. iti.

   sa ekadha bhavati tridha bhavati pancadha.

   saptadha navadha caiva punascaikadasa (sah) smrtah.

   satanca dasa caikanca sahasrani ca visamtih.

   aharasuddhau sattvasuddhih sattvasuddhau dhruva smrtih.

 smrtilambhe sarvagranthinam vipramoksah.

 tasmai mrdatakasayaya {devarsaye naradaya} tamasah param darsayati

bhagavan sanatkumara. tam skanda ityacaksate tam skanda ityacaksate.

 

iti chandogyopanisadi saptamo 'dhyayah

 

8.1.1- 4

 atha yadidamasmin brahmapure daharam pundarikam vesma

daharo 'sminnantarakasah tasmin yadantastadanvestavyam tadvava viji-

jnasitavyamiti.

 tancet bruyuh - yadidamasmin brahmapure daharam pundarikam

vesma daha- ro 'sminnantarakasah, kim tadatra vidyate yadanvestavyam

yadvava viji- jnasitavyamiti, sa bruyat - yavan va ayamakasastavaneso 'nta-

rhrdaya akasah ubhe asmin dyavaprthivi antareva samahite ubhava- gnisca

vayusca suryacandramasavubhau vidyunnaksatrani. yaccasyehasti yacca

nasti, sarvam tadasmin samahitamiti.

 tancet bruyuh - asmimscedidam brahmapure sarvam samahitam sarvani

ca bhutani sarve ca kamah, yadaina (ta) jjarama(va) pnoti pradhvamsate

va kim

 tato 'tisisyata iti.

8.1.5 ??

 sa bruyat - nasya jarayaitajjiryati, na vadhenasya hanyate; etat satyam

brahmapuram.

 asmim kamah samahitah. esa atma 'pahatapapma vijaro vimrtyurvisoko

vijighatso 'pipasah satyakamah satyasankalpah.

 yatha hyeveha praja anvavisanti yathanusasanam yam yamantabhi -

kama bhavanti yam janapadam yam ksetrabhagam tam tamevopajivanti.

8.1.6

 tadyatheha karmacito lokah ksiyate, evamevamutra punyacito lokah

ksiyate. tadya ihatmanamananuvidya vrajantyetamsca satyan kaman,

tesam sarvesu lokesvakamacaro bhavati.

 atha ya ihatmanamanuvidya vrajantyetascam satyan kaman, tesam

sarvesu lokesu kamacaro bhavati.

 

8.2.1

 sa yadi pitrlokakamo bhavati, sankalpadevasya pitarah samu -

 ttisthanti. tena pitrlokena sampanno mahiyate.

8.2.2

 atha yadi matrlokakamo bhavati sankalpadevasya matarah

samuttisthanti. tena matrlokena sampanno mahiyate.

8.2.3

 atha yadi bhratrlokakamo bhavati, sankalpadevasya bhratarah

samuttisthanti. tena bhratrlokena sampanno mahiyate.

8.2.4

 atha yadi svasrlokakamo bhavati, sankalpadevasya svasarah

samuttisthanti. tena svasrlokena sampanno mahiyate.

8.2.5

 atha yadi sakhilokakamo bhavati, sankalpadevasya sakhayah

samuttisthanti. tena sakhilokena sampanno mahiyate.

8.2.6

 atha yadi gandhamalyalokakamo bhavati, sankalpadevasya gandha-

malye samuttisthatah. tena gandhamalyalokena sampanno mahiyate.

8.2.7

  atha yadyannapanalokakamo bhavati, sankalpadevasya annapane

samuttisthatah. tenannapanalokena sampanno mahiyate.

8.2.8

 atha yadi gitavaditralokakamo bhavati, sankalpadevasya gita - vaditre

samuttisthatah. tena gitavaditralokena sampanno mahiyate.

8.2.9

 atha yadi strilokakamo bhavati, sankalpadevasya striyah samu-

ttisthanti. tena strilokena sampanno mahiyate.

8.2.10

 yam yamantamabhikamo bhavati, yam kamam kamayate, so 'sya

sankalpadeva samuttisthati. tena sampanno mahiyate.

 

8.3.1

 ta ime satyah kama anrtapidhanah. tesam satyanam satama -

nrtamapidhanam. yo yo hyasyetah praiti, na tamiha darsanaya labhate.

 atha ye casyeha jiva ye ca preta yaccanyadicchanna labhate, sarvam

tadatra gatva vindate. atra hyasyaite satyah kama anrtapidhanah.

tadyatha hiranyanidhim nihitamaksetrajna uparyupari sancaranto na

vindeyuh, evamevemah sarvah praja aharahargacchantya evam

brahmalokam na vindanti; anrtena hi pratyudhah.

 sa va esa atma hrdi. tasyaitadevaniruktam hrdyayamiti. tasma-

ddhrdayam. aharaharva evamvit svargam lokameti.

 atha ya esa samprasado 'smaccharirat samutthaya param

jyotirupasampadya svena rupenabhinispadyate, esa atmeti hovacaitadamrtamabhayametadbrahmeti.

 tasya ha va etasya brahmano nama satyamiti. tani ha va etani

trinyaksarani sat ti yamiti. tad yat sat, tadamrtam; atha yat ti, tanmartyam;

atha yad yam, tenobhe yacchati. yadanenobhe yacchati, tasmat yam.

aharaharva evamvit svargam lokameti.

 

8.4.1

 atha ya atma sa seturvidhrtiresam lokanamasammedaya. naitam

setumahoratre tarato na jara na mrtyuh. na soko na sukrtam na duskrtam

sarve papmano 'to nivartante. apahatapapma hyesa brahmalokah.

 tasmadva etam setum tirtva 'ndhassan anandho bhavati; viddhassan

aviddho bhavati; upatapi san anupatapi bhavati.  tasmadva etam

setum tirtva api naktamaharevabhinispadyate. sakrdvibhato hyevaisa

brahmalokah.

 tadya evaitam brahmalokam brahmacaryenanuvindanti, tesamevaisa

brahmalokah, tesam sarvesu lokesu kamacaro bhavati.

 

8.5.1

 atha yat yajna ityacaksate brahmacaryameva tat. brahmacaryena hyeva

yo jnata tam vindate.

 atha yadistamityacaksate, brahmacaryameva tat. brahmacaryena

hyevesta ''tmanamanuvindate.

 atha yat sattrayanamityacaksate, brahmacaryameva tat. brahmacaryena

hyeva sata atmanastranam vindate.

 atha yanmaunamityacaksate, brahmacaryameva tat. brahmacaryena

hyeva - tmanamanuvidya manute.

 atha yadanasakayanamityacaksate, brahmacaryameva tat. esa hyatma

na nasyati, yam brahmacaryenanuvindate.

 atha yadaranyayanamityacaksate, brahmacaryameva tat. arasca ha vai

nyascarnavau brahmaloke trtiyasyamito divi.

 tadairammadiyam sarah; tadasvatthah somasavanah; tadaparajita

purbrahmanah. prabhuvimitam diranmayam.

 tat ya evaitavaranca nyancarnavau brahmaloke

brahmacaryenanuvindanti, tesamevaisa brahmalokah tesam sarvesu

lokesu kamacaro bhavati.

 

8.6.1

 atha ya eta hrdayasya nadyah, tah pingathasyanimnastisthanti suklasya

nilasya pitasya lohitasyeti. asau va adityah pingathah; esa sukla esa nila

esa lohitah.

 tadyatha mahapatha atata ubhau gramau gacchatimancamunca, eva -

mevaita adityasya rasmaya ubhau lokau gacchatimancamunca. amusma-

dadityat pratayante; ta asu adisu srptah. abhyo nadibhyah pratayante;

te 'musminnaditye srptah. tadyatraitat suptah samastah samprasannah

svapnam na vijanati, asu tada nadisu srpto bhavati.

 tam na kascana papma sprsati. tejasa hi tada sampanno bhavati.

atha yatraitadabalimanam nito bhavati, tamabhita asina ahuh, janasi mam

janasi mamiti. sa yavadasmacchariradanutkranto bhavati, tavajjanati.

 atha yatraitadasmacchariradutkramati, athaitaireva rasmibhirurdhva

a(ma)kramate. sa aimiti vahodva miyate. sa yavat ksipye- nmanah,

tavadadityam gacchati.

 etadvai khalu lokadvaram vidusam prapadanam nirodho 'vidusam.

 tadesa slokah -

 satancaika ca hrdayasya nadyastasam murdhanamabhinismrtaika.

 tayordhvamayannamrtatvameti visvannanya utkramane bhavanti.

utkramane bhavanti.

 

8.7.1

 ya atma 'pahatapapma vijaro vimrtyuvisoko vijighatco 'pi- pasah

satyakamah satyasankalpah, so 'nvestavyah sa vijijnasitavyah. sa

sarvamsca lokanapnoti sarvamsca kaman yastamatmanamanuvidya

vijanatiti ha prajapatiruvaca.

 taddhobhaye devasura anububudhire. he hocuh - hanta

tamatmanamanvi- cchamo yamatmanamanvisya sarvamsca lokanapnoti

sarvamsca kamaniti.

 

 indro haiva devanamabhipravavraja; virocano 'suranam. tau

hasamvidanaveva samitpani prajapatisakasamajagmatuh.

 

 tau ha dvatrimsatam varsani brahmacaryamusatuh. tau ha prajapati-

ruvaca kimicchantavavastamiti. tau hocaturya atma 'pahatapapma

vijaro vimrtyurvisoko vijighatso 'pipasah satyasankalpah so '-nvestavyah

sa vijijnasitavyah sa sarvamsca lokanapnoti sarvamsca kaman yastamatmanamanuvidya vijanatiti bhagavato vaco vedayante. tamicchantavavastamiti.

 

 tau ha prajapatiruvaca ya eso 'ksini puruso drsyate, esa atmeti

hovacaitadamrtamabhayametadbrahmeti.

 

 atha yo 'yam bhagavo 'psi parikhyayate yascayamadarse katama esa iti.

esa u evaisu sarvesvantesu parikhyayata iti sa hovaca.

 

8.8.1-2

  udasarava atmanamaveksya yadatmano na vijanithastanme prabrata-

miti. tau hodasarave 'veksancakrate. tau ha prajapatiruvaca - kim pasyatha

iti. tau hocatuh, sarvamevedamavam bhagava atmanam pasyava a

lomabhya a nakhebhyah pratirupamiti.

 tau ha prajapatiruvaca sadhvalankrtau suvasanau pariskrtau

bhutvodasarave 'vekse(ksye)thamiti. tau ha sadhvalankrtau suvasanau

pariskrtau bhutvodasarave 'veksancakate. tau ha prajapatiruvaca kim

pasyatha iti.

8.8.3

 tau hocatuh - yathaivedamavam bhagavah sadhvalankrtau suvasanau

pariskrtau svah evamevemau bhagavah sadhvalankrtau suvasanau

pariskrtau viti. esa atmeti hovacaitadamrtamabhayametad brahmeti. tau

ha santahrdayau pravavrajatuh.

8.8.4

 tau hanviksya prajapatiruvaca - anupala - bhyatmanamananuvidya

vrajatah. yatara etadupanisado bhavisyanti deva va asura va, te

parabhavisyantiti.

 sa ha santahrdaya eva virocano 'suran jagama. tebhyo haitamupanisadam

provaca - atmaiveha mahayya atma paricaryah. atman - meveha

mahayannatmanam paricarannubhau lokavavapnotimancamunceti

8.8.5

 tasmadapyadyehadadanamasraddadhanamayajamanamahuh, asuro

bateti. asuranam hyesopanisat. pretasya sariram bhiksaya

vasanenalankareneti samskurvanti. etena hyamum lokam jesyanto

manyante.

 

8.9.1

 atha hendro 'prapyaiva devanetadbhayam dadarsa - yathaiva

khalvayamasmin sarire sadhvalankrto sadhvalankrto bhavati, suvasane

suvasanah, pariskrte pariskrtah, evamevayamasminnandhe 'ndho

bhavati, srame sramah, parivrkne parivrknah. asyaiva sarirasya

nasamanvesa nasyati. naha - matra bhogyam pasyamiti.

8.9.2

 sa samitpanih punareyaya. tam ha prajapatiruvaca - maghavan

yacchantahrdayah prabrajih, sardham virocanena, kimicchan punaragam

iti. sa hovaca yathaiva khalvayam bhagavo 'smin sarire sadhvalankrte

sadhvalankrte bhavati, suvasane suvasanah, pariskrte pariskrtah, eva -

mevayamasminnandhe 'ndho bhavati, srame sramah, parivrkne

parivrkno 'syaiva sarirasya nasamanvesa nasyati. nahamatra bhogyam

pasyamiti.

8.9.3

 evamevaisa maghavanniti hovaca, etam tveva te bhuyo 'nuvyakhya-

syami. vasaparani dvatrimsatam varsaniti. sa haparani dvatrimsatam

varsanyuvasa tasmai [sa] hovaca.

 

8.10.1

 ya esa svapne mahiyamanascarati, esa atmeti hovacaitadamrta-

mabhayametat brahmeti. sa ha santahrdayah pravavraja. sa haprapyaiva

devanetadbhayam dadarsa. tadyadyapidam sariramandham bhavati,

anandhah sa bhavati; yadi sramam, asramah; naivaiso 'sya dosena dusyati.

8.10.2

 na vadhenasya hanyate, nasya sramyena sramah. ghnanti tvevainam

vicchada(ya) yantiva; apriyavetteva bhavati; api roditiva. nahamatra

bhogyam pasyamiti.

8.10.3

 sa samitpanih punareyaya. tam ha prajapatiruvaca - maghavan

yacchantahrgayah pravrajih, kimicchan punaragama iti. sa hovaca

tadyadyapidam bhagavah sariramandham bhavatyanandhah sa bhavati,

yadi sramamasramo naivaiso 'sya dosena dusyati.

8.10.4

 na vedhenasyahanyate nasya sramye (me) na sramah. dhnanti tvevainam

vicchadayantiva. apriyavetteva bhavati. api roditiva. nahamatra bhogyam

pasyamiti. evamevaisa maghavanniti hovaca. etam tveva te bhuyo '

nuvyakhyasyami vasaparani dvatrimsatam varsaniti. sa haparani

dvatrimsatam varsanyuvasa. tasmai hovaca.

 

8.11.1

 tadyatraitatsuptah samastah samprasannah svapnam na vijanati, esa

atmeti hovaca - etadamrtamabhayametadbrahmeti. sa ha santahrdayah

pravavraja. sa haprapyaiva devanetadbhayam dadarsa -naha

khalvayamevam sampratyatmanam janatyayamahamasmiti; no evemani

bhutani. vinasamevapito bhavati. nahamatra bhogyam pasyamiti.

8.11.2

 sa samitpanih punareyaya. tam ha prajapatiruvaca - maghavan

yacchantahrdayah pravrajih kimivecchan punaragama iti. sa hovaca

naha khalvayam bhagava evam sampratyatmanam

janatyayamahamasmiti, no evemani bhutani. vinasamevapito bhavati.

nahamatra bhogyam pasyamiti. evamevaisa maghanniti hovaca, etam

tveva te bhuyo 'nu- vyakhyasyami no evanyatraitasmat. vasaparani

panca varsaniti. sa haparani panca varsanyuvasa. tanyekasatam

sampeduh.

 etat tat, yadahuh, ekasatam ha vai varsani maghavan prajapatau

brahmacaryamuvasa. tasmai hovaca.

 

8.12.1-3

 maghavan martyam va idam sariramattam mrtyuna.

tadasyamrtasyasarira - syatmano 'dhisthanam. atto vai sasarirah

priyapriyabhyam. na ha vai sasarirasya satah priyapriyayorapahatirasti.

asariram vava santam na priyapriye sprsatah.

 asariro vayuh; abhram vidyut stanayitnuh asariranyetani. tadyathaitani

amusmadakasat samutthaya param jyotirupasanpadya svena

rupenabhinispadyante, evamevaisa sanprasado 'smaccharirat samutthaya

param jyotirupasampadya svena rupenabhinispadyate.

 sa uttamah purusah. sa tatra paryeti jaksat kridan ramamanah stribhirva

yanairva jnatibhirva nopajanam smarannindam sariram. sa yatha prayogya

acarane yuktah, evamevayamasmin sarire prano yuktah.

8.12.4

 atha yatraitadakasamanuvisannam caksuh, sa caksusah purusah;

darsanaya caksuh. atha yo vededam jighraniti, sa atma; gandhaya

ghranam. atha yo vededamabhivyaharaniti, sa atma; abhivyaharaya vak.

yo vededam srnavaniti, sa atma; sravanaya srotram.

8.12.5

 atha yo vededam manvaniti, sa atma; mano 'sya divyam caksuh. sa va

esa etena divyena caksusa manasaitan kaman pasyan ramate, ya ete

brahmaloke.

8.12.6

 tam va etam deva atmanamupasate. tasmat tesam sarve ca loka attah,

sarve ca kama.

 sa sarvamsca lokanapnoti sarvamsca kaman, yastamatmanamanuvidya

vijanatiti ha prajapatiruvaca prajapatiruvaca.

 

8.13.1

 syamacchabatham prapadye sabalacchayamam prapadye.

 asve iva romani vidhuya papa candra iva rahormukhat pramucya.

 dhutva sariramakrtam krtatma brahmalokamabhisanbhavamiti abhi-

sanbhavamiti.

 

8.14.1

 akaso vai nama namarupayornirvahita, te yadantara tat brahma

tadamrtam sa atma.

 prajapateh sabham desma prapadye. yaso 'ham bhavami brahmananam

yaso rajnam yaso visam yaso 'hamanu prapatsi. sa haham yasasam yasah

sve (sye) tamadatkamadatkam svetam lindu ma 'bhigam lindu ma 'bhigam.

 

8.15.1

 taddhaitat brahma prajapataya uvaca, prajapatirmanave manuh

prajabhyah. acaryakulat vedamadhitya yathavidhanam guroh

karmatisesenabhi- samavrtya kutumbe sucau dese svadhyayamadhiyano

dharmikan vidadhat atmani sarvendriyani sampratisthapyahimsan sarva

bhutanyanyatra tirthebhyah sa khalvevam vartayan yavadayusam

brahmalokamabhisampadyate na ca punaravartate na ca punaravartate.

8.15.2

 apyayantu mamangani vak pranascaksuh srotramatho balami - ndriyani

ca sarvani sarvam brahmau (hmo) panisadam ma 'ham brahma

nirakuryam ma ma brahma nirakarot anirakaranamastu anirakaranam

me 'stu tadatmani nirate ya upanisatsu dharmaste mayi santu te mayi

santu.

 

    chandogyopanisat sanpurna