Click here to load whole tree
NITAAI-Veda.nyf > All Scriptures By Acharyas > Upanishads > Aitareya Upanisad

Aitareya Upanisad

 

van me manasi pratisthita mano me vaci pratisthitam avir avir ma edhi. vedasya ma ani-sthah srutam me ma prahasir anenadhitenaho-ratran sandadhamy amrtam vadisyami satyam vadisyami. tan mavatu tad vaktaram avatu avatu mam avatu vaktaram avatu vaktaram. om santih santih santih.

 

1.1

atma va idam eka evagra asin nanyat kincana misat sa iksata lokan nu srja iti.

1.2

sa imal+ lokan asrjata. ambho maricir maram apo 'do 'mbhah parena divam dyauh pratisthantariksam maricayah. prthivi maro ya adhastat ta apah.

1.3

sa isateme nu loka loka-palan nu srja iti. so 'dbhya eva purusam samuddhrtyamurcchayat.

1.4

tam abhyatapat tasyabhitaptasya mukham nirabhidyata yathandam. mukhad vag vaco 'gnir nasike nirabhidyetam nasikabhyam pranah pranad vayur aksini nirabhidyetam aksibhyam caksus caksusa karnau nirabhidyetam karnabhyam srotram srotrad disas tvan nirabhidyata tvaco lomani lomabhya osadhi-vanaspatayo hrdayam nirabhidyata hrdayan mano manasas candrama nabhir nirabihdyata nabhya apano 'panan mrtyuh nirabhidyata sisnad reto retasa apah.

 

2.1

ta eta devatah srsta asmin mahaty arnave prapatams tam asana-pipasabhyam anvavarjat ta enam abruvann ayatanam nah prajanihi yasmin pratisthita annam adameti.

2.2

tabhyo gam anayat ta abruvan na vai no 'yam alam iti. tabhyo 'svam anayat ta abruvan na vai no 'yam alam iti.

2.3

tabhyah purusam anayat ta abruvan su-krtam bateti puruso vava su-krtam. ta abravid yathayatanam pravisateti.

2.4

agnir vag bhutva mukham pravisad vayuh prano bhutva nasike pravisad adityas caksur bhutvaksini pravisad disah srotram bhutva karnau pravisann osadhi-vanaspatayo lomani bhutva tvam pravisams candrama mano bhutva hrdayam pravisan mrtyur apano bhutva nabhim pravisad apo reto bhutva sisnam pravisan.

2.5

tam asana-pipipase abrutam avabhyam abhiprajanihiti. te abravid etasv eva vam devatasv abhajamy etasu bhaginyau karomiti. tasmad yasyai kasyai ca devatayai havir grhyate bhaginyav evasyam asana-pipase bhavatah.

 

3.1

sa iksateme nu lokas ca loka-palas cannam ebhyah srja iti.

3.2

so 'po 'bhyatapat tabhyo bhitaptabhyo murtir ajayata. ya vai sa murtir ayayatannam vai tat.

3.3

tad etat srstva paran atyajighamsat tad vacajighrksat tan nasaknod vaca grahitum. sa yad dhainad vacagrahaisyad abhivyahrtya haivannam atrapsyat.

3.4

tat pranenajighrksat tan nacaknot pranena grahitum. sa yad henat pranenagrahaisyad abhipranya haivannam atrapsyat.

3.5

tac caksusajighrksat tan nasaknoc caksusa grahitum. sa yad hainac caksusagrahiasyad drstva haivannam atrapsyat.

3.6

tac chrotrenajighrksat tan nasaknoc chrotrena grahitum. sa yad dhainac chrotrenagrahaisyac chrutva haivannam atrapsyat.

3.7

tat tvacajighrksat tan nasaknot tvaca grahitum. sa yad dhainat tvacagrahaisayt sprstva haivannam atrapsyat.

3.8

tan manasajighrksat tan nasaknon manasa grahitum. sa yad dhainan manasagrahaisyad dhyatva haivannam atrapsyat.

3.9

tac chisnenajighrksat tan nasaknoc chisnena grahitum. sa yad hainac chisnenagrahaisyad visrjya haivannam atrapsyat.

3.10

tad apanenajighrksat tad avayat. saiso 'nnasya graho yad vayur annayur va esa yad vayuh.

3.11

sa iksata katham nv idam mad rte syad iti sa iksata katarena prapadya iti. sa iksata yadi vacabhivyahrtam yadi pranenabhipranitam yadi caksusa drstam yadi srotrena srutam yadi tvaca sprstam yadi manasa dhyatam yady apanenabhyapanitam yadi sisnena visrstam atha ko 'ham iti.

3.12

sa etam eva simanam vidayairtaya dvara prapadyata. saisa vidrtir nama dvas tad etan nandanam. tasya traya avasathas trayah svapna ayam avasatho 'yam avasatho 'yam avasatha iti.

3.13

sa jato bhutany abhivyaikhyat kim ihanyam vavadisad iti. sa etam eva purusam brahma tatamam apasyad idam adarsam iti3.

3.14

tasmad indro namendan-dro ha vai nama tam idan-dram santam indra ity acaksate paroksena. paroksa-priya iva hi devah paroksa-priya iva hi devah.

(ity aitareye dvitiyaranyake caturtho 'dhyayah.)

 

4.1

puruse ha va ayam adito garbho bhavati. yad etad retas tad etat sarvebhyo 'ngebhyas tejah-sambhutamany evatmanam bibharti tad yada striyam sincaty athainaj janayati tad asya prathamam janma.

4.2

tat striya atma-bhuyam gacchati yatha svam angam yatha. tasmad enam na hinasti sasyaitam atmanam atra gatam bhavayati.

4.3

sa bhavayitri bhavayitavya bhavati tam stri garbham bibharti so 'gra eva kumaram janmano 'gre 'dhibhavayati sa yat kumaram janmano 'gre 'dhibhavayaty atmanam eva tad bhavayaty esam lokanam santatya evam santata hime lokas tad asya dvitiyam janma.

4.4

so 'syayam atma punyebhyah karmabhyah pratidhiyate 'thasyayam itara atma krta-krtyo vayo-gatah praiti sa itam prayann eva punar jayate tad asya trtiyam janma.

4.5

tad uktam rsina. garbhe nu sann anvesama vedam aham vedanam janimani visva. satam ma pura ayasir araksan adhah syeno javasa niradiyam iti garbha evaitac chayano vamadeva evam uvaca.

4.6

sa evam vidvan asmac charirad urdhva utkramyamusmin svarge loke sarvan kaman aptvamrtah samabhavat samabhavat.

 

(ity aitareyaranyake pancamo 'dhyayah. upanisatsu dvitiyo 'dhyayah.)

5.1

ko 'yam atmeti vayam upasmahe sa atma yena va pasyati yena va srnoti yena va gandhan ajighrati yena va vacam vyakaroti yena va svadu casvadu ca vijanati.

5.2

yad etad dhrdayam manas caitat. samjnanam ajnanam vijnanam prajnanam medha drstir dhrtir matir manisa jutih smrtih sankalpah kratur asuh kamo vasa iti sarvany evaitani prajnanasya namadheyani bhavanti.

5.3

esa brahmaisa indra esa prajapatir ete sarve deva imani ca panca maha-bhutani prthivi vayur akasa apo jyotimsity etanimani ca ksudra-misraniva. bijanitarani cetarani canda-jani ca jaru-jani ca sveda-jani codbhij-jani casva gavah purusa hastino yat kincedam prani jangamam ca patatri ca yac ca sthavaram sarvam tat prajna-netram prajnane pratisthitam prajna-netro lokah prajna pratistha prajnanam brahma.

5.4

sa etena prajnenatmanasmal lokad utkramyamusmin svarge loke sarvan kaman aptvamrtah samabhavat samabhavat. ity om.

 

(ity aitareyaranyake sastho 'dhyayah. upanisatsu trtiyo 'dhyayah.)

 

van me manasi pratisthita mano me vaci pratisthitam avir avir ma edhi. vedasya ma ani-sthah srutam me ma prahasir anenadhitenaho-ratran sandadhamy amrtam vadisyami satyam vadisyami. tan mavatu tad vaktaram avatu avatu mam avatu vaktaram avatu vaktaram. om santih santih santih.